Για το νέο αντεργατικό νομοσχέδιο
Γράφουν η Ασημίνα Ηλιοπούλου, ο Αρίστος Τσάκωνας και ο Θοδωρής Συμεωνίδης
Το νέο εργασιακό νομοσχέδιο της κυβέρνησης έρχεται να συνεχίσει το μεγάλο έργο της αποδιάρθρωσης των εργασιακών σχέσεων που ξεκίνησαν οι προηγούμενοι Υπουργοί Εργασίας Χατζηδάκης και Γεωργιάδης, και φυσικά οι μνημονιακές Κυβερνήσεις της προηγούμενης δεκαετίας. Οι αλλαγές του νομοσχεδίου, αν και εκ πρώτης δεν έχουν τον σαρωτικό χαρακτήρα των αλλαγών που επήλθαν με τον ν. 4808/2021, ο οποίος τροποποίησε άρδην το δίκαιο της καταγγελίας και του χρόνου εργασίας, πιάνουν το νήμα ακριβώς από εκεί όπου το άφησαν τα προηγούμενα νομοθετήματα, ξηλώνοντας κεκτημένα του διεθνούς και ελληνικού εργατικού δικαίου.
Η πλειοψηφία των σχεδιαζόμενων αλλαγών, αν και παρουσιάζονται από την κυβέρνηση και τα επιτελεία της ως μεταρρυθμίσεις υπέρ της απλοποίησης των ψηφιακών διαδικασιών του «Π.Σ. ΕΡΓΑΝΗ» και μείωσης της γραφειοκρατίας, στην πραγματικότητα στοχεύουν στη μεγαλύτερη ελαστικοποίηση των διατάξεων που αφορούν τα χρονικά όρια εργασίας αλλά και την εισαγωγή νεοπαγών μορφών εργασιακών συμβάσεων. Ενδεικτικά, οι βασικότερες τροποποιήσεις του νέου νομοσχεδίου αφορούν τα εξής:
– 13η ώρα νόμιμης υπερωριακής εργασίας για απασχόληση σε έναν εργοδότη: μέχρι σήμερα τα ανώτατα ημερήσια χρονικά όρια εργασίας περιλαμβάνουν το 8ωρο συμβατικό ωράριο, 1 ώρα υπερεργασίας και 3 ώρες νόμιμης υπερωρίας (12 ώρες στο σύνολο). Η διεύρυνση της νόμιμης ημερήσιας υπερωρίας κατά 1 ώρα (και άρα η αμοιβή της με προσαυξημένη αμοιβή σε ποσοστό 40% και όχι 120% ως θα ήταν επί παράνομης υπερωρίας), έρχεται να συνθλίψει έτι περισσότερο τα ήδη ξεχειλωμένα χρονικά όρια εργασίας. Ήδη με την όλως πρόσφατη ρύθμιση του άρθρου 41 του ν. 5184/2025, που απαλλάσσει τον εργοδότη από την καταβολή εισφοράς επί της οφειλόμενης προσαύξησης λόγω υπερωριακής απασχόλησης, είχαν διαφανεί οι προθέσεις της κυβέρνησης για τη μέγιστη δυνατή συρρίκνωση του εργοδοτικού κόστους, συνθλίβοντας τα εργασιακά και κοινωνικοασφαλιστικά δικαιώματα των εργαζομένων. Σημειωτέον τέλος, ότι παρά τις επίσημες διαβεβαιώσεις της Υπουργού για την ανάγκη ύπαρξης συναίνεσης από τον εργαζόμενο, ο εργοδότης σαφώς και μπορεί να επιβάλλει μονομερώς την υπέρβαση του συμφωνημένου ωραρίου. Και αυτό όχι μόνο γιατί η συναίνεση του εργαζομένου δεν έχει πραγματική υλική αποτύπωση σε μια σχέση τόσο δομικά άνιση όπως η εργασιακή, αλλά και γιατί το ίδιο νομοσχέδιο κάνει ρητή αναφορά στη δυνατότητα άρνησης του εργαζομένου να εργαστεί επιπλέον, μόνο αν η άρνησή του αυτή δεν είναι αντίθετη στην καλή πίστη!!! Συνεπώς ο εργαζόμενος, σε περίπτωση που του ζητηθεί να κάνει υπερωρία θα πρέπει να επικαλεστεί συγκεκριμένο λόγο για τον οποίο δεν μπορεί να την εκτελέσει προκειμένου η άρνησή του να μην είναι αντίθετη στην καλή πίστη.
– Δυνατότητα πραγματοποίησης υπερωρίας και στην εκ περιτροπής εργασία: Σε συνέχεια του νόμου 4808/2021, ο οποίος απελευθέρωσε τις αυστηρές προϋποθέσεις παροχής πρόσθετης εργασίας σε καθεστώς μερικής απασχόλησης, η νέα σχεδιαζόμενη μεταρρύθμιση έρχεται να μεταφέρει τις ίδιες χαλαρές προϋποθέσεις και στην εκ περιτροπής εργασία, με σημαντικά αρνητικές συνέπειες για τους μισθωτούς. Για άλλη μια φορά, η ρύθμιση αυτή δίνει συνειδητά το ίδιο μήνυμα στους εργοδότες: δεν χρειάζεται να προσλάβετε επαρκές προσωπικό για τις επιχειρησιακές ανάγκες σας ούτε να συμβάλλεστε με συμβάσεις πλήρους απασχόλησης. Με τη διεύρυνση των χρονικών ορίων εργασίας μπορείτε να χρησιμοποιείτε το ήδη υπάρχον προσωπικό σε ώρες πέραν του συμφωνημένου, και με ελάχιστο μισθολογικό κόστος
– Κατάτμηση της ενιαίας θερινής άδειας: η σχεδιαζόμενη αλλαγή επιφέρει σημαντική χειροτέρευση ως προς τον τρόπο με τον οποίο θα λαμβάνεται η ετήσια άδεια αναψυχής των εργαζομένων. Παρά τις μερικώς βελτιωτικές τροποποιήσεις του νέου νομοσχεδίου στο ίδιο ζήτημα (βλ. κατάργηση δυνατότητας εργοδότη σε ξενοδοχειακή επιχείρηση να χορηγεί οποτεδήποτε εντός του έτους την άδεια — άρα υπαγωγή του στην γενική υποχρέωση να χορηγεί ένα τμήμα εντός του καλοκαιριού), η νέα διάταξη μειώνει στο μισό το ελάχιστο υποχρεωτικό διάστημα συνεχών ημερών άδειας, οι οποίες πλέον πέφτουν από τις 10 στις 5 ημέρες. Συνεπώς, ο εργαζόμενος δεν θα απολαμβάνει πλέον της ελάχιστης εγγύησης λήψης δύο πλήρων εβδομάδων πέφτουν από τις 10 στις 5 ημέρες. Συνεπώς, ο εργαζόμενος σε περίπτωση κατάτμησης της άδειας, δεν θα απολαμβάνει πλέον της ελάχιστης εγγύησης λήψης δύο πλήρων συνεχόμενων εβδομάδων άδειας, γεγονός που αποτελεί κατάφωρη παραβίαση της θεμελιώδους αρχής της υποχρεωτικής και ουσιαστικής ετήσιας ανάπαυσης του εργαζομένου.
– Fast track συμβάσεις των 2 ημερών: το νέο νομοσχέδιο εισάγει μια νέου τύπου σύμβαση, αδιευκρίνιστης ακόμη εφαρμογής και προστασίας. Κάνοντας ρητή αναφορά στις επείγουσες ανάγκες των επιχειρήσεων, και κλείνοντας σαφώς το μάτι στους μεγαλοεπιχειρηματίες των ξενοδοχειακών επιχειρήσεων και της εστίασης, ο εργοδότης θα μπορεί πλέον, μέσω κινητού, να συνάπτει συμβάσεις εργασίας ορισμένου χρόνου δύο μονάχα ημερών. Πουθενά μάλιστα στο νομοσχέδιο ή στην αιτιολογική έκθεση δεν διευκρινίζεται αν οι συμβάσεις αυτές θα απολαμβάνουν την ίδια προστασία με τις παραδοσιακές συμβάσεις ορισμένου χρόνου – άρα και το τεκμήριο του αορίστου χρόνου μετά την 3η ανανέωση – ενώ με τη θεσμοθέτησή τους και μόνο αποτελούν ένα ακόμη πλήγμα, από κοινού με τις κατά παραγγελία συμβάσεις, στην έννοια της πλήρους απασχόλησης αορίστου χρόνου ως θεμελιώδης αρχή της εργασίας. Πολλώ δε μάλλον, δεν τίθεται κάποιος αριθμητικός ή ποσοστιαίος περιορισμός στον αριθμό των εργαζομένων που θα μπορεί να απασχολεί κάθε εργοδότης με αυτού του τύπου τις συμβάσεις. Στην πραγματικότητα δε, τόσο οι διήμερες συμβάσεις, όσο και οι συμβάσεις μηδενικών ωρών εξυπηρετούν τελικά, με διαφορετικό νομικό ένδυμα, τον ίδιο σκοπό και αποτελούν άνευ νεοπαγείς δυνατότητες στα χέρια των εργοδοτών με άνευ προηγουμένου επικίνδυνες προεκτάσεις, αφού δημιουργούν μια νέα ταχύτητα εργαζομένων: αυτών που βρίσκονται σε διαρκή ετοιμότητα κλήσης για να προσέλθουν στη δουλειά χωρίς καμία εγγύηση προβλεπόμενου χρόνου και συνεπώς εισοδήματος εργασίας.
– Συμβάσεις μηδενικών ωρών: με το άρθρο 22 του νέου νομοσχεδίου καταργούνται οι παρ. 4-5 του αρ. 10 του ν. 5053/2023, του λεγόμενου νόμου Γεωργιάδη για τις κατά παραγγελία συμβάσεις. Η κατάργηση των συγκεκριμένων άρθρων δεν αποσύρει την ίδια τη ρύθμιση των κατά παραγγελία συμβάσεων, παρά μόνο τη ρύθμιση για την ύπαρξη των 25 «εγγυημένων και προβλέψιμων» ωρών, επιτρέποντας πλέον στην ουσία να συναφθούν ακόμη και κατά παραγγελία συμβάσεις «μηδενικών ωρών», το οποίο μέχρι στιγμής απαγορευόταν, και κατ’ επέκταση θα δημιουργήσουν εργαζόμενους χωρίς εγγυημένες ώρες απασχόλησης άρα και χωρίς εγγυημένο εισόδημα. Σημειωτέον ότι η ρύθμιση αυτή εισήχθη στην ελληνική εργατική νομοθεσία κατόπιν εσφαλμένης ερμηνείας και ενσωμάτωσης της ευρωπαϊκής Οδηγίας (ΕΕ) 2019/1152 στην ελληνική έννομη τάξη, παρά την ρητή πρόβλεψη ότι η οδηγία δεν θα πρέπει να χρησιμοποιείται ως βάση για την καθιέρωση κατά παραγγελία συμβάσεων και/ή μηδενικών ωρών εργασίας ή άλλων παρόμοιων συμβάσεων εργασίας, γεγονός για το οποίο η Κυβέρνηση της ΝΔ έχει ήδη δεχθεί μεγάλη κριτική από το 2023.
Γίνεται πλέον κατανοητό, ότι η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας έρχεται να σαρώσει κάθε εναπομείνασα έννοια προστασίας του ήδη αποψιλωμένου εργατικού δικαίου. Σε πλήρη σύμπνοια με την συνεχώς πιο επιθετική τάση του διεθνούς και ευρωπαϊκού κεφαλαίου, προχωρά σε μεταρρυθμίσεις που επιτίθενται στον πυρήνα του κοινωνικού συμβολαίου της εργασίας όπως αυτό διαμορφώθηκε μεταπολεμικά: τον τύπο της σύμβασης εργασίας και τα χρονικά όρια εργασίας. Η κυβέρνηση της ΝΔ έρχεται με τον πιο κυνικό τρόπο να δηλώσει ένα και μόνο πράγμα: αν θέλετε παραπάνω χρήματα για να ζήσετε θα πρέπει να τα δουλεύετε όλη μέρα. Αθροίζοντας άλλωστε την απασχόληση 13 ωρών και το ελάχιστο όριο υποχρεωτικής ημερήσιας ανάπαυσης 11 ωρών, γίνεται σαφής η προσπάθεια δημιουργίας ανθρώπων που θα ζουν μόνο για να δουλεύουν, χωρίς δικαίωμα σε πραγματικά ελεύθερο χρόνο. Έτσι, το νέο τοπίο στα εργασιακά σκιαγραφεί πλέον ένα τοπίο με ελάχιστες ονομαστικές ετήσιες αυξήσεις στον κατώτατο μεικτό μισθό, με φοροελαφρύνσεις για ορισμένες μερίδες μισθωτών με τρόπο που να αυξηθεί ο καθαρός μισθός των εργαζομένων χωρίς ο εργοδότης να αυξήσει το δικό του μισθολογικό κόστος, και με πλήρη σχεδόν απελευθέρωση των χρονικών ορίων εργασίας ώστε ο εργαζόμενος δουλεύει ήλιο με ήλιο … είναι άλλωστε στο χέρι του. Αν κάτι είναι άλλωστε σαφές από τα τελευταία εργασιακά νομοθετήματα είναι το εξής: το εργατικό δίκαιο δεν θα είναι πια αυτό που γνωρίζαμε μέχρι σήμερα.
Οι νέες σχεδιαζόμενες αλλαγές πρόκειται να έχουν άμεσο αντίκτυπο στις εργασιακές σχέσεις με πρώτο και σοβαρότερο πλήγμα την αύξηση των εργατικών ατυχημάτων. Ήδη το 2024 οι θάνατοι λόγω εργασίας έφτασαν τους 150 (!!), αριθμός που δεν αντιπροσωπεύει το μέγεθος της κατάστασης αφού, σύμφωνα με την ευρωπαϊκή στατιστική υπηρεσία, η Ελλάδα φαίνεται να καταγράφει μόνο 1 στα 3 ατυχήματα σχετιζόμενα με την εργασία. Η αύξηση στα χρονικά όρια εργασίας θα οδηγήσει σε κατακόρυφη αύξηση των εργατικών ατυχημάτων.
Την ίδια στιγμή που στον ιδιωτικό τομέα σχεδιάζονται τα παραπάνω, στον δημόσιο τομέα έχει ήδη ψηφιστεί ο πρόσφατος επαίσχυντος ν. 5225/2025, ο οποίος αλλάζει άρδην το πειθαρχικό δίκαιο των δημοσίων υπαλλήλων. Οι νέες μεταρρυθμίσεις αυστηροποιούν το πλαίσιο και διευρύνουν τα πειθαρχικά παραπτώματα. Αξίζει δε να αναφερθεί ότι στα πειθαρχικά παραπτώματα αναφέρεται και η άρνηση των υπαλλήλων στη διαδικασία αξιολόγησης. Η κυβέρνηση δεν μπόρεσε να αντιμετωπίσει την αποχή των εκπαιδευτικών από την αξιολόγηση και, ηττημένη πλέον, προσφεύγει στην ατομική καταστολή. Η μεγαλύτερη ωστόσο θεσμική τομή συνίσταται στην κατάργηση των συλλογικών πειθαρχικών οργάνων και στη δημιουργία του Πειθαρχικού Συμβουλίου Ανθρωπίνου Δυναμικού Δημόσιου Τομέα, το οποίο θα στελεχώνεται αποκλειστικά από μέλη του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους, αφαιρώντας στο εξής εντελώς τη συμμετοχή των αιρετών εκπροσώπων των υπαλλήλων από τα όργανα αυτά. Τα μέτρα αυτά έρχονται πολύ συνειδητά ως απάντηση της κυβέρνησης απέναντι σε έναν κλάδο που, παρά τις δυσμενή γενική συνθήκη, έχει καταφέρει μέχρι σήμερα να παραμείνει συνδικαλιστικά ενεργός, προκαλώντας διαρκή ενόχληση στην κυβέρνηση που επιθυμεί να καταστείλει κάθε αντίθετη στα σχέδιά της φωνή.
Απέναντι στη συνεχιζόμενη επίθεση της κυβέρνησης στα εργασιακά δικαιώματα χρειάζεται ένα ευρύ μέτωπο εργαζομένων σε ιδιωτικό και δημόσιο τομέα που όχι μόνο θα φρενάρει τις σχεδιαζόμενες αλλαγές αλλά θα διεκδικήσει το ξήλωμα των πρόσφατων αντεργατικών νομοθετημάτων και θα κινηθεί θαρρετά προς την κατεύθυνση της μείωσης του χρόνου εργασίας και την αύξηση των αποδοχών. Είναι σαφές πως αυτή η μάχη, η μάχη για ζωή με αξιοπρεπή εργασία δεν μπορεί παρά να δοθεί και με την υπεράσπιση και τη διεκδίκηση των Συλλογικών Συμβάσεων Εργασίας. Και πρέπει να δοθεί πλατιά από τη νεολαία και όλους τους εργαζομένους σε όλους τους κλάδους και με κάθε μέσο.
Το νέο εργασιακό νομοσχέδιο δεν πρέπει να εφαρμοσθεί. Η κυβέρνηση της φτωχοποίησης των εργαζομένων, της ακρίβειας, των σκανδάλων και του ξεχειλώματος του χρόνου εργασίας πρέπει να πέσει!
