Δημοσιοποιούμε την από 2/2/2026 επιστολή των συμβούλων της Εναλλακτικής Παρέμβασης προς το Διοικητικό Σύμβούλιο του ΔΣΑ με αίτημα να τεθεί θέμα στην ημερήσια διάταξη της επόμενης συνεδρίασης του Διοικητικού Συμβουλίου με τίτλο “Συμβάσεις έμμισθης εντολής και συνεργασίας – Μητρώο ΔΣΑ”:
Κύριε Πρόεδρε, κυρίες και κύριοι σύμβουλοι,
ήδη από την περίοδο προ των εκλογών για τα θεσμικά όργανα του Δικηγορικού Συλλόγου Αθηνών, είχαμε θέσει επιτακτικά το ζήτημα των δικαιωμάτων των δικηγόρων που εργάζονται για λογαριασμό τρίτου, είτε με τη μορφή έμμισθης εντολής του α. 42 είτε με τη μορφή της συνεργασίας του α. 48 του Κώδικα Δικηγόρων. Σύμφωνα με τον Κώδικα Δικηγόρων, θεσπίζεται υποχρέωση ενημέρωσης του Συλλόγου:
– σε όλες τις συμβάσεις έμμισθης εντολής κατ’ άρθρο 42 (άρθρο 45 παρ. 3: “Οι δικηγόροι που προσλαμβάνονται με έμμισθη εντολή έχουν την υποχρέωση εντός το αργότερο τριών μηνών από την υπογραφή της σύμβασης και ανεξάρτητα από το κύρος ή μη της σχετικής σύμβασης πρόσληψης, να αναγγείλουν στους οικείους Δικηγορικούς Συλλόγους του τόπου όπου παρέχονται οι δικηγορικές ή νομικές υπηρεσίες την πρόσληψή τους”.
– στις συμφωνίες αποκλειστικής συνεργασίας κατ’ άρθρο 48 (άρθρο 48 παρ. 2 και 3: “2. Όταν η συνεργασία του δικηγόρου με άλλον δικηγόρο ή με Δικηγορική Εταιρεία είναι αποκλειστική, η σχετική συμφωνία είναι έγγραφη και πρέπει να κατατεθεί μέσα σε τρεις μήνες από την υπογραφή της στο Δικηγορικό Σύλλογο του δικηγόρου που απασχολείται ή στο Δικηγορικό Σύλλογο της έδρας της εταιρείας. Διαφορετικά η ρύθμιση της σχέσης δεν υπάγεται στο παρόν άρθρο. 3. Η έγγραφη συμφωνία πρέπει να περιλαμβάνει τουλάχιστον: α) τη διάρκεια της συνεργασίας, β) τη συμφωνούμενη αμοιβή, γ) τον τρόπο καταβολής της αμοιβής, δ) τον τρόπο λύσης της συνεργασίας και την οφειλόμενη αποζημίωση”.)
Κατόπιν ερωτήματος που απευθύναμε τον Νοέμβριο 2025 προς τις Υπηρεσίες του ΔΣΑ, λάβαμε τα εξής στοιχεία όσον αφορά τον αριθμό των συμβάσεων/συμφωνιών που τηρούνται στο σχετικό Μητρώο του Συλλόγου:
Έμμισθη εντολή
Σύνολο: 3.901
Ανδρες: 1.311
Γυναίκες: 2.590
Ανά εργοδότη
Εταιρεία: 3469
Δημόσια Υπηρεσία: 414
Φυσικό Πρόσωπο: 18
Συνεργάτες
Σύνολο: 3.683
Ανά εργοδότη
Δικηγόροι: 528
Εταιρείες (όλων των ειδών): 3.154
Δικηγορικές εταιρείες
Σύνολο: 810
Εταίροι (Αθηνών): 4428
Έμμισθοι: 496
Συνεργατες: 1.770
Όσον αφορά τη διαχρονική εξέλιξη, τα στοιχεία που εμείς διαθέτουμε δείχνουν μια σταθερότητα στις συμβάσεις έμμισθης εντολής και μια έκρηξη των συμφωνιών “συνεργασίας”:
Έμμισθη εντολή
2025: 3.901
2022: 4.317
2021: 3.783
2020: 3.613
2019: 3.460
Συνεργάτες
2025: 3.683 (3.154 σε εταιρείες, 528 σε δικηγόρους)
2022: 2.069 (1.869 σε εταιρείες, 200 σε δικηγόρους)
2021: 1.518
2020: 1.334
2019: 1.071
Από την επισκόπηση και μόνο αυτών των στοιχείων, προκύπτει αναμφίβολα ότι ο αριθμός των αποκλειστικών συνεργασιών που δηλώνονται στον Σύλλογο κατ’ άρθρο 48 παρ. 2, ιδίως από δικηγορικά γραφεία, είναι σαφώς μικρότερος του πραγματικού. Προκύπτει δηλαδή ότι σε μεγάλο αριθμό συνεργασιών, αυτές βαφτίζονται ψευδώς ως “περιστασιακές” και κατά τον τρόπο αυτό δεν δηλώνονται καν στον Σύλλογο. Η ψευδής αυτή δήλωση αποτελεί πειθαρχικό παράπτωμα κατ’ άρθρο 140 παρ. 1 του Κώδικα Δικηγόρων (“Το πειθαρχικό παράπτωμα συντελείται με υπαίτια και καταλογιστή πράξη, ενέργεια ή παράλειψη του δικηγόρου, στο πλαίσιο του λειτουργήματός του ή και έξω από αυτό, εφόσον αυτή: α) αντίκειται προς τις υποχρεώσεις του που απορρέουν από το Σύνταγμα και τους νόμους που συνδέονται άρρηκτα με την άσκηση του λειτουργήματός του και την απονομή της Δικαιοσύνης,… γ) αντίκειται προς τις υποχρεώσεις του που απορρέουν από τις διατάξεις κωδίκων δεοντολογίας, εσωτερικών κανονισμών του οικείου δικηγορικού συλλόγου, αποφάσεις του Διοικητικού Συμβουλίου και των Γενικών Συνελεύσεων αυτού.”).
Πέραν τούτου, έχουμε γίνει κοινωνοί καταγγελιών για περιπτώσεις στις οποίες οι συμβάσεις έμμισθης εντολής που κατατίθενται στον Σύλλογο έρχονται σε αντίθεση με τις διατάξεις του Κώδικα Δικηγόρων κατ’ άρθρο 42 και επόμενα, χωρίς ωστόσο ο Σύλλογος να κάνει έλεγχο νομιμότητας των συγκεκριμένων συμβάσεων, και να εναπόκειται έτσι στο εκάστοτε μέλος μας να διεκδικήσει ατομικά και εν τέλει διά της δικαστικής οδού την εφαρμογή της νομιμότητας.
Κατόπιν τούτων, και πέραν της αναγκαίας συζήτησης για τις νομοθετικές αλλαγές στον Κώδικα Δικηγόρων για τις οποίες έχουμε ήδη γνωστοποιήσει τις θέσεις μας, ζητούμε να τεθεί θέμα στην ημερήσια διάταξη της επόμενης συνεδρίασης του Διοικητικού Συμβουλίου, με θέμα “Συμβάσεις έμμισθης εντολής και συνεργασίας – Μητρώο ΔΣΑ”, κατα την οποία:
α. να ζητηθούν από τις Υπηρεσίες και να παρουσιαστούν πλήρη στατιστικά στοιχεία κατά σύμβαση, εργοδότη, φύλο και κατ’ έτος (τουλάχιστον τελευταίας εξαετίας).
β. να ειδοποιηθούν με δημόσια ανακοίνωση και εξατομικευμένα άπαντα τα μέλη του ΔΣΑ για την υποχρέωση δήλωσης αποκλειστικών συνεργασιών εντός του επόμενου μηνός με ενημέρωση περί των πειθαρχικών ευθυνών που ενέχει τυχόν ψευδής δήλωση,
γ. να αποφασιστεί ο έλεγχος νομιμότητας κάθε σύμβασης έμμισθης εντολής και κάθε συμφωνίας συνεργασίας που κατατίθεται στον Σύλλογο και να πραγματοποιηθεί ο σχετικός έλεγχος για τις ήδη κατατεθειμένες συμβάσεις/συμφωνίες,
δ. να δημιουργηθεί επιτροπή Συμβούλων που να διερευνήσει την ύπαρξη αδήλωτων συνεργασιών και παραβίασης της νομιμότητας, είτε με τη δημιουργία φόρμας ανωνυμοποιημένης καταγγελίας στο portal olomeleia είτε με σχετική έρευνα επί ενδεικτικών περιπτώσεων, να προχωρήσει δε στη σύνταξη σχετικής εισήγησης προς το Συμβούλιο για τις περαιτέρω νόμιμες ενέργειες,
ε. να ληφθεί κάθε άλλη απόφαση με σκοπό την περιφρούρηση των δικαιωμάτων των δικηγόρων που εργάζονται για λογαριασμό τρίτων, ανεξαρτήτως νομικής μορφής που η εργασία αυτή λαμβάνει.
Συναδελφικά,
Θανάσης Καμπαγιάννης, Κώστας Παπαδάκης, Δημήτρης Σαραφιανός, σύμβουλοι ΔΣΑ με την Εναλλακτική Παρέμβαση – Δικηγορική Ανατροπή.
