Οι εκλογές στο ΔΣΑ και η ανάγκη να πάρει τον Σύλλογο στα χέρια της η πραγματική πλειοψηφία.
Οι εκλογές του Δικηγορικού Συλλόγου Αθηνών (ΔΣΑ), που θα διεξαχθούν (τέλη Νοέμβρη 2025) , γίνονται μετά από μια ολόκληρη περίοδο ισχυρών και απανωτών πληγμάτων στον κλάδο από την κυβέρνηση της ΝΔ, σε όλα τα επίπεδα. Η ολομέτωπη επίθεση έχει πλήξει ιδιαίτερα τα ασθενέστερα οικονομικά στρώματα στο εσωτερικό του κλάδου, αλλά ταυτόχρονα έχει πλήξει καίρια και τον θεσμικό ρόλο των Δικηγόρων και έχει φέρει σαρωτικές αντιδραστικές αλλαγές σε όλο το νομικό εποικοδόμημα.
Μετά το φιάσκο της πανδημίας, στο οποίο οι δικηγόροι ήταν σχεδόν η μοναδική επαγγελματική κατηγορία που δεν έλαβε αποζημίωση για τη στέρηση των εσόδων της- ενώ τα έξοδα τρέχανε – ακολούθησε ο φορολογικός νόμος εξόντωσης των ελευθέρων επαγγελματιών (με τα τεκμήρια-κεφαλικό φόρο), που βεβαίως έχει προφανή στόχο να πετάξει τους ελεύθερους επαγγελματίες εκτός αγοράς ή να τους υπαλληλοποιήσει, με εργαλείο την οικονομική εξόντωση, προς όφελος των μεγάλων εταιρειών κάθε κλάδου.
Και αυτή η επίθεση που αφορά όλους τους ελεύθερους επαγγελματίες, ιδιαίτερα όσον αφορά την δικηγορία, συνδυάζεται με συνεχείς αντιδραστικές αλλαγές στην πολιτική και ποινική δικονομία (έχουμε χάσει το μέτρημα από τις συνεχείς αλλαγές της τελευταίας 15ετίας), το νέο δικαστικό χάρτη με τα κλεισίματα δικαστηρίων και την αλλαγή αρμοδιότητας τους, συνεχείς αλλαγές, που δημιουργούν απόλυτη ανασφάλεια, οδηγούν σε πολλές ώρες απλήρωτης δουλειάς για να παρακολουθήσει κανείς τις συνεχείς μεταβολές και φυσικά ουσιαστική επιδείνωση της θέσης των ίδιων των πολιτών -και ειδικά των πιο αδύναμων- όσον αφορά την πρόσβαση στη δικαιοσύνη, τα δικαιώματα τους, αλλά και το κόστος των διαδικασιών.
Οι ηγεσίες των Δικηγορικών Συλλόγων και ιδιαίτερα του ΔΣΑ, στις συνθήκες αυτές αποκάλυψαν την απόλυτη χρεοκοπία στην οποία έχουν περιέλθει, αρνούμενες να αντιπαρατεθούν σοβαρά με την κυβέρνηση, σε όλες αυτές τις σαρωτικές αλλαγές. Και την ίδια στιγμή, η απερχόμενη ηγεσία του ΔΣΑ, μαζί με την δεξιά αντιπολίτευση, είχαν το θράσος σε αυτές τις συνθήκες να πανηγυρίζουν για την υποτιθέμενη επιτυχία της αύξησης της δικηγορικής ύλης (με την ανάθεση μιας σειράς αρμοδιοτήτων των Δικαστών σε δικηγόρους, όπως η εγγραφή και η εξάλειψη προσημειώσεων και οι διαταγές πληρωμής, φυσικά με αυξανόμενο κόστος για τους πολίτες!).
Την ίδια στιγμή, η πλειοψηφία της διοίκησης του ΔΣΑ στηρίζει την κυβέρνηση στην προσπάθεια της να βάλει νέους και πρόσθετους φραγμούς στην πρόσβαση στο δικηγορικό επάγγελμα των νέων συναδέλφων, απόφοιτων των νομικών σχολών και συντάσσεται με την λογική των απανωτών φίλτρων που θα δημιουργήσουν και επίσημα διαφοροποιημένα επαγγελματικά δικαιώματα μέσα στον κλάδο (βλ. κυβερνητικές διαρροές για νέο Κώδικα Δικηγόρων με απανωτές εξετάσεις, παραστάσεις στα ανώτερα και ανώτατα δικαστήρια ως προαπαιτούμενο για την προαγωγή, άσκηση με «επαγγελματικές κατευθύνσεις κ.α.) . Στόχος είναι η δημιουργία ενός τμήματος απόφοιτων νομικής, που δεν θα έχουν πλήρη δικαιώματα και θα εξελιχθούν σε προσωπικό «paralegal» – πρώτη ύλη για εκμετάλλευση από τις μεγάλες δικηγορικές εταιρείες, που δεν θα έχει την διέξοδο της αυτοαπασχόλησης. Και φυσικά η ίδια πλειοψηφία, δεν έχει κάνει απολύτως τίποτα για να διασφαλίσει τα δικαιώματα των μισθωτών δικηγόρων και των ασκούμενων, που όχι σπάνια, εργάζονται ακόμη και με μισθούς κατώτερους από τον βασικό. Είναι προφανές ότι η πλειοψηφία της απερχόμενης διοίκησης, δεν εκπροσωπούσε τα συμφέροντα της μεγάλης πλειοψηφίας των συναδέλφων, αλλά των ανώτερων στρωμάτων.
Η πρόσδεση αυτή της ηγεσίας του ΔΣΑ με την ελίτ των μεγαλοδικηγόρων, τα εργοδοτικά συμφέροντα μέσα στον κλάδο και την κυβερνητική πολιτική, είναι ένα φαινόμενο που σχετίζεται με την συγκέντρωση και την συγκεντροποίηση κεφαλαίου στον κλάδο, μια διαδικασία που βρίσκεται σε εξέλιξη εδώ και αρκετά χρόνια. Η διαδικασία αυτή, εκφράζεται με τις μεγάλες δικηγορικές εταιρείες, οι οποίες συχνά αναλαμβάνουν την νομική εκπροσώπηση των τραπεζών και μεγάλων εταιρειών, καρπώνονται την μερίδα του λέοντος από την δικηγορική ύλη και απασχολούν μισθωτούς δικηγόρους, τους οποίους πολλές φορές, δεν απασχολούν καν με τυπική σύμβαση έμμισθης εντολής, αλλά με δελτίο παροχής υπηρεσιών. Δίπλα λοιπόν σε αυτή την τάση συγκέντρωσης όπως είναι φυσικό, και συμπληρωματικά σε αυτή, εξελίσσεται μια διαδικασία «προλεταριοποίησης» ενός μεγάλου τμήματος των δικηγόρων.
Η προλεταριοποίηση αυτή, για ένα τμήμα του κλάδου είναι τυπική, έχει να κάνει δηλαδή με την υπαλληλοποίηση τους- μετατροπή τους από ελεύθερους επαγγελματίες σε εργαζόμενους – μισθωτούς, χωρίς μάλιστα πολλές φορές να απολαμβάνουν την τυπική προστασία του εργατικού δικαίου (ωράριο, άδειες, επιδόματα εορτών και αδείας, αποζημιώσεις απόλυσης, προστασία απέναντι στην άκυρη απόλυση, εργοδοτικές εισφορές στα ταμεία, συλλογικές συμβάσεις)
Για ένα άλλο τμήμα του κλάδου, η προλεταριοποίηση έχει να κάνει με τις συνθήκες ζωής και εργασίας τους, καθώς ενώ παραμένουν αυτοαπασχολούμενοι, αποκομίζουν όλο και λιγότερα από την εργασία τους, συχνά ακόμη και λιγότερα από ότι ένας μισθωτός και αντιμετωπίζουν δυσβάσταχτα λειτουργικά έξοδα. Καταλήγουν έτσι να ζουν δουλεύοντας όλη μέρα, για να τα βγάλουν πέρα με δυσκολία. Φυσικά υπάρχει μια πληθώρα ενδιάμεσων στρωμάτων και εισοδηματικών κατηγοριών, αλλά η βασική τάση είναι να μεγαλώνουν αριθμητικά τα κατώτερα αυτά, πληβειακά στρώματα, την ίδια στιγμή που δυναμώνουν οικονομικά οι ανώτερες ελίτ. Και ταυτόχρονα οι συνολικές συνθήκες άσκησης του επαγγέλματος να πηγαίνουν από το κακό στο χειρότερο, ακόμη και για όσους καταφέρνουν να έχουν αξιοπρεπείς απολαβές.
Ο ΔΣΑ και οι μεγάλοι Δικηγορικοί Σύλλογοι είναι σώματα που εκπροσωπούν όλους όσους έχουν την δικηγορική ιδιότητα, ανεξαρτήτως της κατηγορίας στην οποία ανήκουν. Έτσι εκπροσωπούν τόσο τους μισθωτούς και τους αυτοαπασχολούμενους, όσο και τους έμμισθους δικηγόρους στο ευρύτερο Δημόσιο, τους εργοδότες και τις μεγάλες δικηγορικές εταιρείες. Εκπροσωπούν δηλαδή την ίδια στιγμή εκμεταλλευτές και εκμεταλλευόμενους, μεγάλες εταιρίες και αυτοαπασχολούμενους. Όπως είναι λογικό σε τέτοιες περιπτώσεις, οι εργοδότες και οι ισχυροί είναι πολύ πιο εύκολο να επικρατήσουν και να έχουν προνομιακή εκπροσώπηση στην ηγεσία του Συλλόγου, αφενός λόγω του γεγονότος ότι είναι καλύτερα οργανωμένοι και έχουν συνείδηση των συμφερόντων τους, αφετέρου λόγω της οικονομικής τους δύναμης, των δεσμών τους με την πολιτική εξουσία και τα πολιτικά κόμματα, τους πελατειακούς μηχανισμούς κλπ.
Έτσι λοιπόν, έχουμε φτάσει στο φαινομενικά παράδοξο, την ίδια στιγμή που η μεγάλη πλειοψηφία των δικηγόρων έχει, περισσότερο από ποτέ, κοινά συμφέροντα με τους εργαζόμενους και το εργατικό κίνημα και τις άλλες λαϊκές τάξεις, η θεσμική τους εκπροσώπηση, να στέκει μακρύτερα από ποτέ, από αυτούς και να προσπαθεί να κρατήσει προνομιακή σχέση με την κυβέρνηση του κεφαλαίου. Είναι χαρακτηριστικό ότι η απερχόμενη διοίκηση του ΔΣΑ και στις δύο προηγούμενες θητείες της καταψήφισε σχεδόν όλες τις προτάσεις για συμμετοχή στις απεργίες της ΓΣΕΕ και της ΑΔΕΔΥ ακόμα και όταν οι σημερινές συμβιβασμένες πλειοψηφίες τους αναγκάζονταν να τις προκηρύξουν, σπάζοντας την παράδοση συμμετοχής των προηγούμενων χρόνων.
Βεβαίως, ποτέ δεν ρωτήθηκε η πλειοψηφία των συναδέλφων. Είναι χαρακτηριστικό ότι ενώ έχουν συμβεί όλα όσα περιγράφηκαν παραπάνω τα τελευταία χρόνια και ενώ συζητιούνται τόσο μεγάλες αλλαγές για τον κλάδο, η Γενική Συνέλευση του ΔΣΑ έχει να συγκληθεί από το 2016 και η πλειοψηφία της Διοίκησης (με κοινή στάση των προσκείμενων σε ΝΔ-ΠΑΣΟΚ και ΣΥΡΙΖΑ) έχει καταψηφίσει όλες τις προτάσεις για σύγκληση της που έγιναν και στηρίχθηκαν μόνο από την αριστερά στο ΔΣ.
Είναι εύλογο, η πλειοψηφία των κατώτερων στρωμάτων, ιδιαίτερα στην Αθήνα, να μην αισθάνεται ότι εκπροσωπείται από τις συνδικαλιστικές ηγεσίες αυτές και από τον Σύλλογο εν γένει. Αυτό το γεγονός εκφράζεται και με την μεγάλη αποχή στις Δικηγορικές εκλογές, που τείνει να γίνει παράδοση. Ωστόσο, η κατάσταση αυτή δεν είναι αδύνατο να ανατραπεί. Τα κατώτερα στρώματα, που αποτελούν την πλειοψηφία στο σώμα, έχουν την αριθμητική δύναμη να επικρατήσουν και να επιβάλλουν τις διεκδικήσεις τους, αν συνειδητοποιήσουν τα υλικά τους συμφέροντα, σε συνθήκες ριζοσπαστικοποίησης της κοινωνίας και οργανωθούν. Η συγκρότηση το 2020 του Σωματείου Μισθωτών Δικηγόρων Αττικής είναι ένα ελπιδοφόρο πρώτο βήμα σε αυτή την κατεύθυνση. Η υποστήριξη της συνδικαλιστικής Αριστεράς στον ΔΣΑ, που εκφράζει και προσπαθεί να εκπροσωπήσει αυτά τα υλικά συμφέροντα της πλειοψηφίας, στις ερχόμενες εκλογές, είναι ένα ακόμη στοίχημα σε αυτή την κατεύθυνση.
Βεβαίως, οι δικηγόροι, δεν μπορούν σε αυτές τις συνθήκες να κερδίσουν νίκες μόνοι τους, με αποκλειστικά δικές τους κινητοποιήσεις και αγώνες. Αυτό μπορούν να το κάνουν μόνο παλεύοντας δίπλα στο εργατικό κίνημα, τους αυτοαπασχολούμενους και το κίνημα της νεολαίας, για τα κοινά τους συμφέροντα και ενάντια στα πλήγματα των δικαιωμάτων που μας αφορούν όλους. Το πρώτο και σημαντικότερο σημείο τομής σήμερα είναι η πάλη για την υπεράσπιση των δημοκρατικών δικαιωμάτων και των δημοκρατικών ελευθεριών, που δέχονται συνεχή και βαρύτατα πλήγματα από την αντιδραστική κυβέρνηση της ΝΔ.
Οι δικηγόροι, μπορούν και πρέπει να παίξουν κρίσιμο ρόλο στη μάχη για την υπεράσπιση των δημοκρατικών δικαιωμάτων και ελευθεριών, Οι δικηγόροι, παραδοσιακά είναι οι θεσμικοί υπερασπιστές των δημοκρατικών δικαιωμάτων, παράδοση την οποία έχουν ευτελίσει οι σύγχρονες διοικήσεις των Δικηγορικών Συλλόγων (με ελάχιστες εξαιρέσεις) με την αφωνία τους, σε όλες τις παραβιάσεις του τελευταίου διαστήματος και την άρνηση τους να συγκρουστούν με την εκτελεστική εξουσία και να συμμετέχουν στους κοινωνικούς αγώνες για την υπεράσπιση των δικαιωμάτων. Εάν οι Δικηγορικοί Σύλλογοι έπαιζαν τον θεσμικό τους ρόλο, τα πράγματα θα ήταν πολύ πιο δύσκολα για την εκάστοτε κυβέρνηση και η κοινωνική νομιμοποίηση όσων αγωνίζονται ενάντια σε αυτή την κατάσταση, θα ήταν πολύ ευρύτερη και ισχυρότερη.
Τον ρόλο αυτόν, που έχει απεκδυθεί η ηγεσία των Δικηγορικών Συλλόγων, τον έχει αναλάβει, τα τελευταία χρόνια, το μαχητικό ρεύμα των Δικηγόρων, που ήταν παρόν σε όλες τις μάχες του τελευταίου διαστήματος για την υπεράσπιση της δημοκρατίας. Στον αγώνα που δόθηκε ενάντια στο νόμο για τον περιορισμό των διαδηλώσεων, στην μάχη ενάντια στην απαγόρευση των συναθροίσεων με ΚΥΑ της τελευταίας στιγμής και αστυνομικές διαταγές, στους αγώνες ενάντια στους συνεχείς αντεργατικούς νόμους της κυβέρνησης.
Σε όλες αυτές τις μάχες, οι δικηγόροι της μαχόμενης Αριστεράς και του ευρύτερου κινήματος, ήταν παρόντες όχι μόνο, με τις τοποθετήσεις και τις αναλύσεις τους, με τον νομικό τους λόγο, με τον οποίο αποκάλυψαν τον αντιδραστικό και συχνά αντισυνταγματικό χαρακτήρα όλων αυτών των αποφάσεων και νομοθετημάτων, όχι μόνο με την φυσική παρουσία τους, στην ΓΑΔΑ, τα αστυνομικά τμήματα και τις δικαστικές αίθουσες, υπερασπίζοντας, όσους διαδηλωτές υπέστησαν την αστυνομική καταστολή, αλλά κυρίως, με την ενεργή παρουσία τους στο δρόμο, στις διαδηλώσεις, όπου έδωσαν τον αγώνα δίπλα στους εργαζόμενους, τους φοιτητές και όσους σήκωσαν αυτές τις μάχες.
Είναι ευνόητο ότι η μάχη αυτή για την υπεράσπιση των δημοκρατικών δικαιωμάτων και ελευθεριών θα μπορούσε να δοθεί με πολύ καλύτερους όρους, με έναν άλλο συσχετισμό στον ΔΣΑ, που θα του επέτρεπε να αναλάβει ο ίδιος τον πρωταγωνιστικό ρόλο στη μάχη αυτή. Αυτό θα είχε ευεργετική επίδραση για ολόκληρο το εργατικό κίνημα και την νεολαία και κάθε αγωνιζόμενο κομμάτι της κοινωνίας. Αυτός ο στόχος λοιπόν, σωστά μπαίνει στην πρώτη γραμμή των αιτημάτων μας, δίπλα στα αιτήματα που αφορούν την υπεράσπιση των υλικών συμφερόντων του κλάδου μας.
Σε όλες αυτές τις μάχες, τόσο για την υπεράσπιση των υλικών συμφερόντων της πλειοψηφίας των Δικηγόρων, όσο και τις μάχες για την υπεράσπιση των δημοκρατικών δικαιωμάτων και ελευθεριών, η Εναλλακτική Παρέμβαση- Δικηγορική Ανατροπή, επιτελεί έναν κρίσιμο ρόλο. Αποτέλεσε την πρώτη μαγιά για να φτιαχτεί η «Πρωτοβουλία Δικηγόρων και Νομικών για τα Δημοκρατικά Δικαιώματα», πήρε κρίσιμες πρωτοβουλίες και στάθηκε δίπλα σε όλα τα αγωνιζόμενα κομμάτια της κοινωνίας. Συμμετείχε από την πρώτη στιγμή στην ίδρυση του Σωματείου Μισθωτών Δικηγόρων και δίνει τον αγώνα της μαζικοποίησης και ενδυνάμωσης του.
Οι θέσεις της, οι τοποθετήσεις της μέσα και έξω από το ΔΣ πάντοτε εκφράζουνε τα κατώτερα στρώματα της δικηγορίας, σε σύγκρουση με τα συμφέροντα της ελίτ των μεγαλοδικηγόρων, ενάντια στο πνεύμα της ψεύτικης ομοψυχίας στον κλάδο και ενάντια στο συντεχνιακό συνδικαλισμό που φέρνει τον κλάδο σε σύγκρουση με τα συμφέροντα της κοινωνίας. Παίρνει θέση και προσπαθεί πάντα να κινητοποιήσει τον κλάδο δίπλα στα αγωνιζόμενα κομμάτια της κοινωνίας και η ίδια εκφράζοντας το μαχητικό ρεύμα των Δικηγόρων δεν έλειψε από καμία αγωνιστική κινητοποίηση. Όλες αυτές τις μάχες επιλέγει να τις δώσει με ενωτικούς όρους και αποτελεί μια παράταξης που συνενώνει στην δράση διαφορετικά ρεύματα της Αριστεράς, λειτουργώντας σαν πόλος συσπείρωσης για ευρύτερα ακροατήρια και ταυτόχρονα προσπαθεί να λειτουργήσει στην κατεύθυνση της κοινής δράσης με τα άλλα τμήματα της Αριστεράς που δραστηριοποιούνται στον κλάδο.
Για όλους αυτούς τους λόγους, είναι κρίσιμο να στηριχθεί στις ερχόμενες εκλογές η Εναλλακτική Παρέμβαση – Δικηγορική Ανατροπή στην κάλπη του ΔΣΑ και ο Θανάσης Καμπαγιάννης που την εκπροσωπεί διεκδικώντας να αλλάξει τον συσχετισμό και στην κάλπη των προέδρων. Με δεδομένη την χρεοκοπία της κεντροαριστεράς σε όλες της τις εκδοχές και την έντονη δυσαρέσκεια που υπάρχει ανάμεσα στους δικηγόρους για την δεξιά κυβέρνηση, υπάρχει η δυνατότητα οι εκλογές στον ΔΣΑ να φέρουν μια ελπιδοφόρα ανατροπή στους συσχετισμούς και να εκφραστεί η ανάγκη να πάρει τον σύλλογο στα χέρια της η πραγματική πλειοψηφία των συναδέλφων για να αντιστρέψει την καταστροφική πορεία για το ίδιο το επάγγελμα και τις ζωές μας!
Η μάχη αυτή είναι κομβική για τα πληβειακά στρώματα της Δικηγορίας. Μόνο με μια αγωνιστική διοίκηση στον ΔΣΑ μπορεί να ανατραπούν τα σχέδια της κυβέρνησης για τον νέο κώδικα Δικηγόρων, που αν εφαρμοστεί όπως σχεδιάζεται, θα αποτελέσει πραγματική τομή στην προλεταριοποίηση του κλάδου και την εξόντωση των αυτοαπασχολούμενων, σπάζοντας τα επαγγελματικά δικαιώματα που μέχρι σήμερα συνδέονταν βασικά με το πτυχίο μας. Με μια αγωνιστική διοίκηση που θα διευκολύνει και δεν θα στέκεται εμπόδιο -όπως οι διοικήσεις μέχρι σήμερα- στην κινητοποίηση του κλάδου, μπορούν να μπουν οι βάσεις για νίκες και ανατροπή των προηγούμενων ηττών.
Η μάχη αυτή όμως, μόνο αδιάφορη δεν είναι για την υπόλοιπη κοινωνία. Γιατί ένας ΔΣΑ με αγωνιστική διοίκηση, πέρα από το να εκπροσωπήσει αποτελεσματικά τα συμφέροντα της πλειοψηφίας των μελών του, μπορεί ταυτόχρονα να σηκώσει ανάστημα στις θεσμικές εκτροπές της δικαστικής και πολιτικής εξουσίας, μπορεί να πάρει αγωνιστικές αποφάσεις προς όφελος της κοινωνίας (πχ στοχευμένη αποχή των δικηγόρων σε πράξεις εκτέλεσης κατά της πρώτης κατοικίας δανειοληπτών, σε έκδοση διαταγών πληρωμής υπέρ funds που θα περάσουν στην αρμοδιότητα των δικηγόρων κ.α.) μπορεί να σταθεί δίπλα στα συνδικάτα από νομικής πλευράς αλλά και από πλευράς έμπρακτης συμμετοχής στον αγώνα απέναντι στους αντεργατικούς νόμους και πολλά άλλα. Μπορεί να δημιουργήσει μέτωπα αγώνα με τα συνδικάτα και οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών για τα κοινωνικά προβλήματα και τα δημοκρατικά δικαιώματα! Για την υπεράσπιση του πανεπιστημιακού ασύλου και του δικαιώματος στην διαδήλωση, ενάντια στην αστυνομική καταστολή κα αυθαιρεσία και πολλά άλλα!
Για αυτό οι εκλογές του ΔΣΑ δεν αφορούν μόνο τους δικηγόρους! Θα είναι μια σημαντική μάχη για την αλλαγή του αρνητικού συσχετισμού συνολικά στην κοινωνία και το πολιτικό εποικοδόμημα.
