Γάζα και διεθνές δίκαιο: από τη θεσμική σύγκλιση στην υποχρέωση λογοδοσίας
Γράφει η Κατερίνα Τσαποπούλου
Μέσα σε πέντε ημέρες (17–22 Οκτωβρίου 2025), τρεις ανεξάρτητοι διεθνείς θεσμοί – το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο (ΔΠΔ), ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών μέσω της Ειδικής Εισηγήτριας για τα Κατεχόμενα Παλαιστινιακά Εδάφη Francesca Albanese, και το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης (ΔΔΧ) – εξέδωσαν αποφάσεις και πορίσματα με σαφή σύγκλιση ως προς τη νομική αξιολόγηση της κατάστασης στη Γάζα.
Η συγκυρία αυτή αποτελεί σπάνια θεσμική σύγκλιση για τρεις λόγους.
Πρώτον, πρόκειται για τρεις πλήρως ανεξάρτητους θεσμούς, με διαφορετική σύνθεση, διαδικασίες και αρμοδιότητες, οι οποίοι δεν λειτουργούν υπό κοινή πολιτική καθοδήγηση.
Δεύτερον, η σχεδόν ταυτόχρονη έκδοση συγκλινουσών νομικών κρίσεων σε ένα διεθνές σύστημα όπου οι διαδικασίες συνήθως διαρκούν χρόνια και οι θεσμοί δεν αλληλεπιδρούν μεταξύ τους, είναι εξαιρετικά σπάνια. Παρόμοιες περιπτώσεις έχουν καταγραφεί σε άλλες εμβληματικές διεθνείς υποθέσεις, όπως η πρώην Γιουγκοσλαβία (συνδυασμός κρίσεων του ICTY και του ΔΔΧ) και η Μιανμάρ (παράλληλες διαδικασίες στο ΔΠΔ, το ΔΔΧ και τους μηχανισμούς του ΟΗΕ), αν και με μικρότερη ένταση και συγχρονισμό.
Και τρίτον, οι πράξεις τους καλύπτουν ολόκληρο το φάσμα της διεθνούς ευθύνης: το ΔΠΔ ερευνά ατομική ποινική ευθύνη, το ΔΔΧ προσδιορίζει κρατικές υποχρεώσεις, ενώ οι μηχανισμοί του ΟΗΕ και ιδίως η Ειδική Εισηγήτρια Francesca Albanese, αναδεικνύουν στοιχεία πρόθεσης και εξετάζουν την ευθύνη τρίτων κρατών για μη πρόληψη ή συνδρομή σε διεθνώς παράνομες πράξεις.
Αυτή η τριπλή σύγκλιση λειτουργεί σαν καταλύτης: από την παρατήρηση περνάμε στη θεσμική πίεση, και από εκεί ανοίγει ο δρόμος για τη συλλογική ευθύνη.
Α. 17 Οκτωβρίου 2025: Η απόφαση του ΔΠΔ [1]
Το Ισραήλ, επιδιώκοντας να «παγώσει» ή να «καθυστερήσει» την έρευνα του ΔΠΔ για εγκλήματα πολέμου στη Γάζα, προσέφυγε στο Δικαστήριο ζητώντας άδεια έφεσης επανεξέτασης της έρευνας επικαλούμενο «νέα δεδομένα» μετά τα γεγονότα της 7ης Οκτωβρίου 2023. Το Προδικαστικό Τμήμα Ι του ΔΠΔ απέρριψε το αίτημα στις 17.10.2025, κρίνοντας ότι το ζήτημα είναι μη εφέσιμο στο παρόν στάδιο. Η έρευνα της Εισαγγελίας συνεχίζεται ανεμπόδιστα. Πρόκειται για καθαρά διαδικαστική πράξη και όχι τελική κρίση επί της ουσίας της έρευνας.
Αξίζει να επισημανθεί ότι πριν από την παρελκυστική αυτή προσπάθεια ενώπιον του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου, είχε προηγηθεί η επιβολή κυρώσεων από τις ΗΠΑ εναντίον αξιωματούχων του ΔΠΔ [2] με στόχο τον εκφοβισμό των δικαστών και τη de facto υπονόμευση του έργου τους. Οι κυρώσεις βασίστηκαν στην αιτιολογία ότι το ΔΠΔ είχε προβεί σε «παράνομες και αβάσιμες ενέργειες» κατά των ΗΠΑ και του Ισραήλ και ότι «έχει καταχραστεί την εξουσία του εκδίδοντας αβάσιμα εντάλματα κατά του Πρωθυπουργού Netanyahu και του πρώην ΥΠΑΜ Gallant», δημιουργώντας «ασυνήθιστη και εξαιρετική απειλή» για την εθνική ασφάλεια και την εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ, σύμφωνα με τις δηλώσεις του Λευκού Οίκου.
Πρόκειται για επανάληψη παλαιότερης τακτικής που είχε εφαρμοστεί και το 2020, όταν η τότε κυβέρνηση των ΗΠΑ επέβαλε κυρώσεις κατά της Εισαγγελέως του ΔΠΔ Fatou Bensouda και άλλων αξιωματούχων, αντιδρώντας στην έρευνα του Δικαστηρίου για εγκλήματα πολέμου και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας στο Αφγανιστάν, μεταξύ άλλων από προσωπικό των αμερικανικών δυνάμεων και της CIA[3]. Η ιστορική αυτή συνέχεια ενισχύει το επιχείρημα περί διαχρονικής πολιτικής πίεσης επί της διεθνούς ποινικής δικαιοσύνης.
Πέρα από τα καθαρά διαδικαστικά ζητήματα που εξέτασε το ΔΠΔ, η ουσία της απόφασης είναι ότι επιβεβαιώνει την έλλειψη θεσμικής νομιμοποίησης μη συμβαλλόμενων μερών (ΗΠΑ, Ισραήλ) να παρέμβουν σε αυτό το στάδιο της διαδικασίας και καταδεικνύει την αταλάντευτη αποφασιστικότητα του Δικαστηρίου να συνεχίσει την έρευνά του για τα εγκλήματα που τελούνται στη Γάζα, παρά την έντονη πολιτική και οικονομική πίεση που δέχεται.
Β. 20 Οκτωβρίου 2025: ΗνέαΈκθεσητης UN Special Rapporteur Francesca Albanese [4]
Η νέα αυτή έκθεση της Albanese προς τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ, επικαιροποιεί, ενισχύοντας τη γραμμή των προηγούμενων πορισμάτων της [5], καθώς και τα πρόσφατα συμπεράσματα της Ανεξάρτητης Διεθνούς Επιτροπής Έρευνας για τα Κατεχόμενα Παλαιστινιακά Εδάφη [6]. Η Έκθεση επιβεβαιώνει τα ευρήματα της Ανεξάρτητης Επιτροπής, η οποία ήδη είχε διαπιστώσει ότι στη Γάζα συντελείται «γενοκτονία σε εξέλιξη» – κρούοντας μάλιστα τον κώδωνα του κινδύνου και για τη Δυτική Όχθη, και κάνοντας λόγο για πρόθεση καταστροφής του παλαιστινιακού λαού ως εθνικής ομάδας.
Η Albanese προσθέτει νέο, εκτενώς τεκμηριωμένο υλικό και προβαίνει σε ακόμη σαφέστερη νομική ταξινόμηση των ενεργειών του Ισραήλ, αναγνωρίζοντας ότι υπάρχουν «συνεχή και συστηματικά στοιχεία πρόθεσης καταστροφής» του παλαιστινιακού λαού – όχι μόνο σε φυσικό, αλλά και σε κοινωνικό, πολιτισμικό και πολιτικό επίπεδο.
Το νεότερο στοιχείο της Έκθεσης δεν είναι μια απλή θεωρητική αναφορά σε «υποχρέωση γνώσης» (duty to know), αλλά η έμπρακτη ενεργοποίηση του καθήκοντος πρόληψης της γενοκτονίας [7]. Με αυτή την προσέγγιση, η Albanese μετατοπίζει το επίκεντρο από την αποκλειστική ευθύνη του Ισραήλ και στρέφει το βλέμμα προς τα τρίτα κράτη που το στηρίζουν στρατιωτικά, οικονομικά ή πολιτικά. Υπογραμμίζει ότι η συνεχιζόμενη παροχή όπλων, τεχνολογίας ή πολιτικής κάλυψης προς το Ισραήλ ενδέχεται να συνιστά παραβίαση του διεθνούς δικαίου, και ειδικότερα του καθήκοντος πρόληψης της γενοκτονίας και της απαγόρευσης συνδρομής σε διεθνώς παράνομες πράξεις.
Η παρέμβαση αυτή λειτουργεί ως κρίσιμος συνδετικός κρίκος ανάμεσα στην ποινική ευθύνη (όπως τη διερευνά το ΔΠΔ) και στη συλλογική ευθύνη των κρατών. Ενώ το ΔΠΔ επικεντρώνεται στα πρόσωπα, η Albanese υπενθυμίζει ότι το δίκαιο της πρόληψης αφορά τα κράτη. Όχι ως αφηρημένες οντότητες, αλλά ως ενεργούς διεθνείς δρώντες που οφείλουν να σταματήσουν ή να μην διευκολύνουν τη γενοκτονία.
Η Έκθεση, με αυτόν τον τρόπο, συνδέει άμεσα τις νομικές διαπιστώσεις των μηχανισμών του ΟΗΕ (και ιδίως της Ανεξάρτητης Επιτροπής Έρευνας) με την παράλληλη διαδικασία του ΔΠΔ, ανοίγοντας τον δρόμο για το επόμενο επίπεδο θεσμικής λογοδοσίας: τη γνωμοδότηση του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης.
Η τοποθέτηση της Albanese ασκεί πίεση όχι μόνο στο Ισραήλ, αλλά και σε κράτη που παρέχουν στρατιωτική ή διπλωματική στήριξη – κυρίως τις Ηνωμένες Πολιτείες, το Ηνωμένο Βασίλειο, τον Καναδά και τη Γερμανία – τα οποία τίθενται πλέον ενώπιον της πιθανότητας διεθνούς συνενοχής, υπό το πρίσμα των υποχρεώσεών τους βάσει της Σύμβασης για τη Γενοκτονία (1948). Έτσι, η θεσμική αφήγηση μετατοπίζεται: από την ποινική διερεύνηση του ΔΠΔ περνάμε στην κρατική υποχρέωση πρόληψης, και –όπως θα δείξει η επόμενη απόφαση του ΔΔΧ– στη διατύπωση συγκεκριμένων νομικών επιταγών που δεσμεύουν τη διεθνή κοινότητα.
Γ. 22 Οκτωβρίου 2025: Η Γνωμοδότηση του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης [8]
Το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης (ΔΔΧ) εξέδωσε μη δεσμευτική Γνωμοδότηση [9], με ισχυρό όμως κανονιστικό κύρος και ερμηνευτική αυθεντία για τα όργανα του ΟΗΕ και τα κράτη. Η Γνωμοδότηση επιβεβαιώνει θεμελιώδεις αρχές του διεθνούς δικαίου: ως δύναμη κατοχής, το Ισραήλ οφείλει να διασφαλίζει πλήρη, ασφαλή και απρόσκοπτη ανθρωπιστική πρόσβαση και να μην χρησιμοποιεί τον λιμό ως μέθοδο πολέμου. Η παρεμπόδιση της UNRWA και της παροχής βοήθειας συνιστά παράβαση των υποχρεώσεων που απορρέουν από το διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο. Η πρόσβαση σε συνθήκες λιμού δεν τίθεται σε διαπραγματεύσιμη «ευχέρεια», αλλά συνιστά απόλυτη νομική υποχρέωση του κατέχοντος και, κατά συνέπεια, σημείο αναφοράς για την αξιολόγηση της κρατικής συμμόρφωσης.
Η Γνωμοδότηση του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης δεν προέκυψε εν κενώ. Είχε προηγηθεί μια σειρά εξελίξεων που αποδυνάμωσαν την ανθρωπιστική υποστήριξη στη Γάζα και έθεσαν σε αμφισβήτηση το ίδιο το καθεστώς λειτουργίας της UNRWA.
Μετά τις επιθέσεις της 7ης Οκτωβρίου 2023, πολλά κράτη–μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Αυστρία, Γερμανία, Φινλανδία, Ιταλία, Ολλανδία, Εσθονία κ.ά.) και οι Ηνωμένες Πολιτείες ανέστειλαν ή περιόρισαν προσωρινά τη χρηματοδότηση της UNRWA, επικαλούμενα ελέγχους για δήθεν εμπλοκή μελών του προσωπικού της σε επιθέσεις της Hamas [10]. Παρότι αρκετές χώρες επανάφεραν σταδιακά τη συνεισφορά τους το 2024, η κρίσιμη έλλειψη πόρων είχε ήδη επηρεάσει ουσιωδώς την ανθρωπιστική παρουσία του ΟΗΕ στη Γάζα. Η Γνωμοδότηση εντάσσεται σε αυτό το ιστορικό, μετατρέποντας την ανθρωπιστική πρόσβαση από αντικείμενο πολιτικής διαπραγμάτευσης σε μετρήσιμη νομική υποχρέωση.
Υπενθυμίζει επίσης και υποχρεώσεις τρίτων κρατών: να μην συνδράμουν σε μέτρα που δυσχεραίνουν την ανθρωπιστική παροχή και να συνεργάζονται με τα όργανα του ΟΗΕ. Με άλλα λόγια, η ευθύνη «εξάγεται» πέρα από το πεδίο των εχθροπραξιών και βαραίνει όσους επηρεάζουν τη ροή βοήθειας ή την ασφάλεια των ανθρωπιστικών φορέων.
Το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης, καθιστά εμμέσως σαφές ότι το ζητούμενο δεν είναι τυχόν «σποραδικές ρίψεις», αλλά σταθερή, επαρκής και απρόσκοπτη ροή ανθρωπιστικής βοήθειας μέσω ασφαλών διαδρόμων, των οποίων η δημιουργία και διασφάλιση αποτελεί υποχρέωση του κατέχοντος κράτους.
✦ ✦ ✦
Η τριπλή αυτή θεσμική σύγκλιση δεν έχει μόνο συμβολική ή θεωρητική αξία. Δημιουργεί ένα πραγματικό θεσμικό momentum που μπορεί να μετατραπεί σε πλαίσιο δράσης, εάν η διεθνής κοινότητα επιλέξει να το αξιοποιήσει. Οι τρεις πράξεις (ΔΠΔ, Εισηγήτρια ΟΗΕ, ΔΔΧ) δεν συνιστούν απλές διαπιστώσεις, αλλά ανοίγουν νομικές και πολιτικές οδούς ενεργοποίησης της διεθνούς ευθύνης. Με άλλα λόγια, από το επίπεδο των διαπιστώσεων περνάμε στο πεδίο των υποχρεώσεων και των επιλογών πολιτικής.
Το ερώτημα που τίθεται, επομένως, δεν είναι μόνο τι διαπίστωσαν οι θεσμοί, αλλά τι δυνατότητες ανοίγουν οι Γνωμοδοτήσεις, οι αποφάσεις και οι Εκθέσεις τους, ποιοι δρόμοι καθίστανται προσπελάσιμοι για κράτη, διεθνείς οργανισμούς και κοινωνία των πολιτών, και πώς αυτή η σπάνια θεσμική συγχρονικότητα μπορεί να μετατραπεί σε συνεκτική στρατηγική διεθνούς δράσης.
Σε επίπεδο διεθνούς κοινότητας, το τρίπτυχο αυτό επιτρέπει:
(α) στο Συμβούλιο Ασφαλείας, βάσει άρθρου 39 του Καταστατικού Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών [11], να χαρακτηρίσει τη Γάζα ως «κατάσταση που απειλεί τη διεθνή ειρήνη» εκδίδοντας σχετικό Ψήφισμα. Αξίζει να επισημανθεί ότι κάτι τέτοιο έχει συμβεί σε πλείστες άλλες περιπτώσεις στο παρελθόν [12] και ότι στην περίπτωση της Γάζας, οι ΗΠΑ έχουν επανειλημμένα κάνει χρήση του δικαιώματος «βέτο». Γεγονός που καταδεικνύει ότι το πρόβλημα δεν είναι θεσμικό αλλά πολιτικής βούλησης.
(β) σε περίπτωση αδράνειας ή βέτο, η Γενική Συνέλευση μπορεί να ενεργοποιήσει το πλαίσιο Uniting for Peace για Έκτακτη Ειδική Σύνοδο με συστάσεις ή μέτρα. Παράλληλα, κράτη-μέλη της Σύμβασης για τη Γενοκτονία μπορούν να προσφύγουν στο ΔΔΧ δυνάμει του άρθρου IX. Έτσι, η διεθνής κοινότητα δεν περιορίζεται σε «ανησυχίες»: υπάρχει πλέον ενισχυμένη νομική και πολιτική βάση για υποχρεωτική κινητοποίηση και λογοδοσία.
Στην παρούσα συγκυρία της κρίσης της Γάζας, η ύπαρξη των τριών θεσμικών αποφάσεων (ΔΠΔ–Εισηγήτρια ΟΗΕ–ΔΔΧ) προσδίδει νομικό βάθος που καθιστά την ενεργοποίηση του «Uniting for Peace» πρακτικό εργαλείο [13]. Η πρακτική εφαρμογή του ωστόσο και το κατά πόσο είναι πολιτικά εφικτό, εξαρτάται από τη βούληση των κρατών-μελών να υπερβούν το αδιέξοδο του ΣΑ του Ο.Η.Ε. Οι αποφάσεις της Γ.Σ δεν είναι δεσμευτικές, αλλά έχουν ισχυρό πολιτικό βάρος και μπορούν να κινητοποιήσουν ευρείες συμμαχίες, κυρώσεις, αποστολές, ή διεθνή χρηματοδότηση.
(γ) Τέλος, οι διεθνείς οργανισμοί που επιχειρούν επί του πεδίου (OCHA, UNRWA, WFP) νομιμοποιούνται, υπό το φως της γνωμοδότησης του ΔΔΧ και των υποχρεώσεων του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου, να προτείνουν ή να εφαρμόσουν ενισχυμένους μηχανισμούς ανθρωπιστικής πρόσβασης, όπως το σύστημα Humanitarian Notification και ένα deconfliction cell υπό τον ΟΗΕ [14], ώστε οι νομικές επιταγές για «απρόσκοπτη πρόσβαση» να αποκτήσουν λειτουργική εφαρμογή. Η υλοποίησή τους θα προϋπέθετε πολιτική εξουσιοδότηση είτε από το Συμβούλιο Ασφαλείας είτε, εναλλακτικά, από τη Γενική Συνέλευση μέσω του πλαισίου Uniting for Peace.
Οι διεθνείς μηχανισμοί παραμένουν εξ ορισμού αργοί. Απαιτούν πολιτική συναίνεση, διπλωματική πίεση και διαδικασίες που μετρούνται σε μήνες ή και χρόνια.
Στη Γάζα, ωστόσο, ο χρόνος δεν είναι θεσμικό μέγεθος ή αφηρημένη έννοια, αλλά πραγματικός: κάθε ημέρα καθυστέρησης μεταφράζεται σε απώλεια ζωών και σε μη αναστρέψιμη ανθρωπιστική και περιβαλλοντική καταστροφή, σε σταδιακό ολοκληρωτικό αφανισμό της γης και των ανθρώπων της.
Το τρίπτυχο ΔΠΔ–ΔΔΧ–Albanese επαναπροσδιορίζει το κατώφλι της κρατικής ευθύνης. Η αδράνεια δεν νοείται πλέον ως ουδετερότητα, αλλά μπορεί να συνιστά παράλειψη πρόληψης ή μορφή συνδρομής σε διεθνώς παράνομες πράξεις, ιδίως όταν υπάρχει γνώση του κινδύνου γενοκτονίας ή λιμού.
Τα κράτη μπορούν -και ορισμένα οφείλουν- να αξιοποιήσουν το υφιστάμενο νομικό πλαίσιο που αναδεικνύουν οι τρεις θεσμοί για άμεσα και απτά αποτελέσματα, στο πλαίσιο των εσωτερικών τους έννομων τάξεων. Ενδεικτικά μέτρα περιλαμβάνουν [15]:
- Αναστολή ή καταγγελία συμβάσεων στρατιωτικής συνεργασίας ή εξαγωγών οπλικών συστημάτων προς το Ισραήλ
- Κοινοβουλευτικός έλεγχος συμβάσεων και δημόσια λογοδοσία υπουργείων για διακρατικά προγράμματα, προμήθειες ή επενδύσεις
- Άσκηση καθολικής δικαιοδοσίας για εγκλήματα πολέμου ή γενοκτονίας εις βάρος προσώπων που εισέρχονται στο έδαφος του κράτους (εκεί που φυσικά προβλέπεται)
- Εφαρμογή ενταλμάτων του ΔΠΔ, με συλλήψεις ή απαγόρευση υπερπτήσης ή διέλευσης αεροσκαφών που μεταφέρουν καταζητούμενους
- Πάγωμα περιουσιακών στοιχείων προσώπων ή εταιρειών που εμπλέκονται σε εγκλήματα πολέμου
- Έλεγχος και δίωξη εταιρειών για συνδρομή σε διεθνώς παράνομες πράξεις
- Απαγόρευση χρήσης λιμένων ή διαδρόμων
- Έλεγχος θεωρήσεων και προσωρινή αναστολή καθεστώτος απαλλαγής
- Έλεγχος διπλών υπηκοοτήτων
- Δημιουργία εθνικών επιτροπών λογοδοσίας για έλεγχο τραπεζικών ροών και επενδύσεων σε ισραηλινές εταιρείες
Το θεσμικό momentum όμως, αποκτά ουσία όταν τοπικές κοινωνίες, συνδικάτα, Πανεπιστήμια και διεθνείς πρωτοβουλίες ενεργοποιούνται.
Η κοινωνία των πολιτών έχει αναδειχθεί σε παράγοντα ουσιαστικής επιβολής του διεθνούς δικαίου. Η Ιταλία παρέλυσε, με πολιτικό και οικονομικό κόστος, καθώς χιλιάδες εργαζόμενοι, φοιτητές και συνδικάτα συντονίστηκαν με διεθνή κινήματα αλληλεγγύης.
Ακτιβιστές από χώρες που συμμετείχαν στη Global Sumud Flotilla (GSF) κινήθηκαν στρατηγικά, σε συνεργασία με τις νομικές τους ομάδες, καταθέτοντας μηνυτήριες αναφορές κατά των κυβερνήσεών τους για παράλειψη προστασίας πολιτών και έκθεση σε κίνδυνο, αλλά και κατά της κυβέρνησης του Ισραήλ. Παράλληλα, προσέφυγαν στο Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο με Ανακοίνωση βάσει του άρθρου 15 του Καταστατικού της Ρώμης, ενεργοποιώντας το δικαίωμα ατομικής επικοινωνίας με την Εισαγγελία [16].
Οι πράξεις αυτές σηματοδοτούν μια μετατόπιση από την κρατοκεντρική στη συμμετοχική νομιμοποίηση του διεθνούς δικαίου: οι κοινωνίες δεν αναμένουν πλέον τις κυβερνήσεις τους να ενεργήσουν, αλλά ασκούν θεσμική πίεση και επιβάλλουν δράση μέσω θεσμικών και νομικών διαύλων.
Οι ιταλικές αρχές, όπως και άλλες κυβερνήσεις της Μεσογείου, προειδοποίησαν για «domino effect», φοβούμενες ότι η κινητοποίηση θα επεκταθεί σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, παραλύοντας κρίσιμες υποδομές.
Η θεσμική πίεση από τα πάνω και η κοινωνική πίεση από τα κάτω συνιστούν έτσι έναν διπλό μηχανισμό λογοδοσίας, όπου οι διεθνείς αποφάσεις αποκτούν επιχειρησιακή ισχύ μέσω της κοινωνικής δράσης.
Αν η Παλαιστίνη πρόκειται να επιβιώσει ως λαός και ως έννομη οντότητα, η αλυσίδα της διεθνούς ευθύνης δεν μπορεί να σπάσει σε κανέναν κρίκο της.
Στην παρούσα συγκυρία, όπου τα διεθνή όργανα ενισχύουν το πολιτικό και διπλωματικό επίπεδο με ερμηνευτικές γνωμοδοτήσεις και ποινικές διαδικασίες, οι κοινωνίες «από τα κάτω» οφείλουν να μετατρέψουν την ηθική αγανάκτηση τους, σε συνειδητή πολιτική και νομική δράση.
Αν η διεθνής κοινότητα δεν ανταποκριθεί, τότε δεν θα δοκιμαστεί μόνο η ιστορία, αλλά και η αξιοπιστία του ίδιου του διεθνούς δικαίου ως μηχανισμού προστασίας της ανθρωπότητας.
Το διεθνές δίκαιο δεν επιβάλλεται μόνο από τα δικαστήρια, αλλά και από εκείνους που το απαιτούν. Η στιγμή είναι τώρα, ιδίως για τους δικηγόρους και την νομική ακαδημαϊκή κοινότητα, που οφείλουν να μετατρέψουν τη γνώση σε ευθύνη και το δίκαιο σε πράξη.
Όπως χαρακτηριστικά είπε η Francesca Albanese κατά την ομιλία της στο Ίδρυμα Nelson Mandela στο Γιοχάνεσμπουργκ, «Είτε αναγνωρίζεται είτε όχι, είτε γίνεται αποδεκτός είτε όχι από εκείνους που κατέχουν την εξουσία, ο παλαιστινιακός αγώνας για ελευθερία βρίσκεται στον πυρήνα του κινήματος προς μια πραγματικά αποαποικιακή παγκόσμια τάξη»[17].
Η ευθύνη για το αν αυτό θα παραμείνει διακήρυξη ή θα γίνει πράξη, ανήκει εξίσου στα κράτη και στις κοινωνίες.
Πηγές |
[1] International Criminal Court, Pre-Trial Chamber I. (2025, October 17). Decision on victims’ requests to submit observations in the appeal against the “Decision on Israel’s request for an order to the Prosecution to give an Article 18(1) notice” (ICC-01/18-469, OA3).https://www.icc-cpi.int/sites/default/files/CourtRecords/0902ebd180ccfb3e.pdf
[2] The White House. (2025, February 6). Imposing sanctions on the International Criminal Court. https://www.whitehouse.gov/presidential-actions/2025/02/imposing-sanctions-on-the-international-criminal-court/
[3] The White House. (2020, June 11). Executive Order on Blocking Property of Certain Persons Associated with the International Criminal Court. https://trumpwhitehouse.archives.gov/presidential-actions/executive-order-blocking-property-certain-persons-associated-international-criminal-court/
[4] The Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights. (2025, October). Gaza genocide: A collective crime — Report of the Special Rapporteur on the situation of human rights in the Palestinian territories occupied since 1967 (A/80/492, advance unedited version). United Nations. https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/coiopt/a-80-492-advance-unedited-version.pdf?fbclid=IwY2xjawNpo1ZleHRuA2FlbQIxMABicmlkETBlTkE2QTZ1WWRvYXM2QjdQAR472jfJ7G_yfJBYhhBBtZxXcNt8w7pTKvjmpO02-f7Gcri7xDuNiH67WU8ONg_aem_8qu0e4MQ6DhMTMJK00rqAw
[5] Office of the High Commissioner for Human Rights. (2024, March 25). Report of the Human Rights Council on its fifty-fifth session (A/HRC/55/73 — advance unedited version). United Nations. https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/sessions-regular/session55/advance-versions/a-hrc-55-73-auv.pdf ;Office of the High Commissioner for Human Rights. (2024, October 1). Report of the Special Rapporteur on the situation of human rights in the Palestinian territories occupied since 1967. United Nations. https://www.ohchr.org/en/documents/country-reports/a79384-report-special-rapporteur-situation-human-rights-palestinian ; Office of the High Commissioner for Human Rights. (2025, July 2). From economy of occupation to economy of genocide: Report of the Special Rapporteur on the situation of human rights in the Palestinian territories occupied since 1967 (A/HRC/59/23). United Nations. https://www.ohchr.org/en/documents/country-reports/ahrc5923-economy-occupation-economy-genocide-report-special-rapporteur
[6] Office of the High Commissioner for Human Rights. (2025, September 16). Israel has committed genocide in the Gaza Strip, UN Commission finds. https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/09/israel-has-committed-genocide-gaza-strip-un-commission-finds?fbclid=IwY2xjawNppT1leHRuA2FlbQIxMABicmlkETBlTkE2QTZ1WWRvYXM2QjdQAR5jR81tXd8SAuMy2OXX6anYwiGqPEAvsrkGqpHlWNOoKAssY5GfUKjX0aDS1Q_aem_L14eM8G3Hp3zrcE2FokPMQ
[7] Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών. (1948, 9 Δεκεμβρίου). Σύμβαση για την Πρόληψη και Καταστολή του Εγκλήματος της Γενοκτονίας, Άρθρο 1.
Συλλογή Συνθηκών των Ηνωμένων Εθνών, Τόμος 78, σελ. 277 (Αρ. 1021). Έναρξη ισχύος: 12 Ιανουαρίου 1951. Σύμβαση για την Πρόληψη και Καταστολή του Εγκλήματος της Γενοκτονίας* Εγκρίθηκε και παρέμεινε ανοιχτή για υπογραφή, επικύρωση ή προσχώρηση με την από 9 Δεκεμβρίου 1948 Νο. 260 Α (ΙΙΙ) απόφαση της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών Έναρξη ισχύος : 12 Ιανουαρίου 1951 σύμφωνα με το άρθρο ΧΙΙΙ Κείμενο: Ηνωμένα Έθνη, Συλλογή Συμβάσεων Νο. 1021, Τόμος 78, Σελ. 177. https://www.refworld.org/sites/default/files/attachments/4cb2fb692.pdf ; International Court of Justice. (2007, February 26). Application of the Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide (Bosnia and Herzegovina v. Serbia and Montenegro), Judgment (General List No. 91), paras. 430–431. https://api.icj-cij.org/sites/default/files/case-related/91/091-20070226-JUD-01-00-EN.pdf
[8] International Court of Justice. (2025, October 22). Obligations of Israel in relation to the presence and activities of the United Nations, other international organisations and third States in and in relation to the Occupied Palestinian Territory (Advisory Opinion, General List No. 196). https://icj-cij.org/sites/default/files/case-related/196/196-20251022-adv-01-00-en.pdf?fbclid=IwY2xjawNpqdRleHRuA2FlbQIxMABicmlkETBlTkE2QTZ1WWRvYXM2QjdQAR6p9SVj0w8YBGXLqo_ZlU_H1lbkOMhVeyMmbBof8LeO3zy2XoLn-AAx7EbMqA_aem_OUkIuEQJKkAlg_ewr1fkag
[9] Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης. (n.d.). Καταστατικό του Διεθνούς Δικαστηρίου, άρθρα 59, 65–68. Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών – UNRIC. Ανακτήθηκε στις 25 Οκτωβρίου 2025, από https://unric.org/el/%CE%BA%CE%B1%CF%84%CE%B1%CF%83%CF%84%CE%B1%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%BF-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CE%B4%CE%B9%CE%B5%CE%B8%CE%BD%CE%BF%CF%85%CF%83-%CE%B4%CE%B9%CE%BA%CE%B1%CF%83%CF%84%CE%B7%CF%81%CE%B9%CE%BF-2/
[10] Gwyn Jones, M. (2024, January 26). Several EU countries halt UNRWA funding over alleged staff involvement in October 7 attacks. Euronews. Retrieved from https://www.euronews.com/my-europe/2024/01/26/eu-extremely-concerned-by-alleged-un-staff-involvement-in-7-october-attacks-on-israel ; Al Jazeera. (2024, February 17). Which countries are still funding UNRWA amid Israel’s war on Gaza? Retrieved from https://www.aljazeera.com/news/2024/2/17/which-countries-are-still-funding-unrwa#:~:text=The%20UNRWA%2C%20which%20provides%20healthcare%2C%20education%20and%20other,European%20Union%20and%20Canada%2C%20to%20suspend%20financial%20support. ; Lederer, E. M. (2025, February 4). Trump announces withdrawal from U.N. human rights body and halt to funding for Palestinian refugees. AP News. Retrieved from https://apnews.com/article/trump-un-human-rights-palestinian-refugees-israel-05e1d57bbb41df38771d1ab69adb21a3
[11] United Nations. (1945, June 26). Charter of the United Nations (Art. 39). https://www.un.org/en/about-us/un-charter/full-text
[12] United Nations Security Council. (1990, August 2). Resolution 660 (S/RES/660 (1990)) [Concerning the situation between Iraq and Kuwait]. United Nations Digital Library. https://digitallibrary.un.org/record/94220?v=pdf ; United Nations Security Council. (1994, June 22). Resolution 929 (1994) [UN Assistance Mission for Rwanda] (S/RES/929). Retrieved from https://digitallibrary.un.org/record/197582?v=pdf ; United Nations Security Council. (1992, December 3). Resolution 794 (1992) [United Nations Operation in Somalia] (S/RES/794). Retrieved from https://docs.un.org/en/S/RES/794(1992) ; United Nations Security Council. (1992, May 30). Security Council resolution 757 (1992) [Bosnia and Herzegovina] (S/RES/757). Retrieved from https://www.refworld.org/legal/resolution/unsc/1992/en/113204
[13] Tomuschat, C. (2008, October). Uniting for Peace: General Assembly resolution 377 (V). United Nations Audiovisual Library of International Law. https://legal.un.org/avl/ha/ufp/ufp.html
[14] Norwegian Refugee Council. (2024, April 12). Explainer: Humanitarian notification systems (HNS). https://www.nrc.no/globalassets/pdf/reports/protection-of-civilians-and-access/nrc-notifications-explainer.pdf; Neuman, M. (2025, 1 September). Deconfliction: An effective protection arrangement? Médecins Sans Frontières / CRASH. https://msf-crash.org/en/war-and-humanitarianism/deconfliction-effective-protection-arrangement
[15] Middle East Monitor. (2025, September 8). Spain bans Israel-bound arms shipments, slams Netanyahu for ‘genocide’ in Gaza. Middle East Monitor. Retrieved from https://www.middleeastmonitor.com/20250908-spain-bans-israel-bound-arms-shipments-slams-netanyahu-for-genocide-in-gaza/ ; Business & Human Rights Resource Centre. (2025, July 17). Belgium: EU port ordered to cease arms trade with Israel following lawsuit. Retrieved fromhttps://www.business-humanrights.org/en/latest-news/belgium-eu-port-ordered-to-cease-arms-trade-with-israel-following-lawsuit/ ; Centre for Legal & Higher Education. (2025, May 27). Ireland to ban trade with Israeli settlements in occupied Palestinian territories. Retrieved from https://cle.ens-lyon.fr/anglais/key-story/27-05-2025-ireland-ban-trade-israeli-settlements-occupied-palestinian-territories ; Trittenbach, J., Dorsey, J., & Spijkers, O. (2024, February 15). Dutch Appeals Court Blocks Deliveries of F-35 Parts to Israel: Overview, Analysis and Initial Reflections. Opinio Juris. Retrieved from https://opiniojuris.org/2024/02/15/dutch-appeals-court-blocks-deliveries-of-f-35-parts-to-israel-overview-analysis-and-initial-reflections/; The New Arab Staff. (2025, July 9). Spain opens war crimes case against Netanyahu over Gaza flotilla raid. The New Arab. Retrieved from https://www.trtworld.com/article/74278c3ec603 ; United Nations General Assembly. (2023). Universal jurisdiction of crimes under international law: Sixth Committee – 79th session (A/C.6/79/…). Retrieved from https://www.un.org/en/ga/sixth/79/universal_jurisdiction.shtml ; Gaëlle Ponselet, «Crimes in Palestine: Belgian justice takes an interest in its dual nationals», JusticeInfo, 25 Οκτωβρίου 2024. https://www.justiceinfo.net/en/137518-crimes-palestine-belgian-justice-dual-nationals.html; “Canada to enforce ICC warrant for Netanyahu if he visits: PM Carney”, Daily Sabah, 20 Οκτωβρίου 2025. https://www.dailysabah.com/world/americas/canada-to-enforce-icc-warrant-for-netanyahu-if-he-visits-pm-carney
[16] Il Post. (2025, Οκτώβριος 22). La procura di Roma ha aperto un’indagine per sequestro di persona e danneggiamento per quanto accaduto agli attivisti della Global Sumud Flotilla. Ανακτήθηκε από https://www.ilpost.it/2025/10/22/inchiesta-procura-roma-global-sumud-flotilla/; Il Giornale d’Italia. (2025, Οκτώβριος 7). Gaza, giuristi e avvocati denunciano governo Meloni e Leonardo a Corte Penale Internazionale per complicità nel genocidio palestinese. Ανακτήθηκε από https://www.ilgiornaleditalia.it/news/cronaca/737552/gaza-giuristi-e-avvocati-denunciano-governo-meloni-e-leonardo-a-corte-penale-internazionale-per-complicita-nel-genocidio-palestinese.html ; Al Jazeera. (2025, October 3). Pressure mounts on Meloni’s government as Gaza protests paralyse Italy. Ανακτήθηκε από https://www.aljazeera.com/news/2025/10/3/pressure-mounts-on-italian-govt-over-gaza-after-strike-paralyses-nation; Rossi, L. (2025, 18 Σεπτεμβρίου). Attivisti della Global Sumud Flotilla verso Israele. UltimaVoce. https://www.ultimavoce.it/attivisti-della-global-sumud-flotilla-israele/
[17] Albanese, F. (2025, October 25). 23rd Nelson Mandela Annual Lecture [Video]. YouTube. https://www.youtube.com/live/p9w9c9rTyRg
