«Οι μέρες της δικηγορικής γαλέρας είναι μετρημένες»: Συνέντευξη του Θανάση Καμπαγιάννη, υποψ. προέδρου ΔΣΑ, στην ΕφΣυν
[Αναδημοσίευση της συνέντευξης του Θ. Καμπαγιάννη στην Δανάη Κισκήρα – Μπαρτσώκα για την Εφημερίδα των Συντακτών (18-19/10/2025).]
Ο Θανάσης Καμπαγιάννης είναι δικηγόρος, υποψήφιος πρόεδρος του Δικηγορικού Συλλόγου Αθηνών με την «Εναλλακτική Παρέμβαση – Δικηγορική Ανατροπή» στις εκλογές που αναμένεται να διεξαχθούν τον προσεχή Νοέμβριο. Με πολυετή παρουσία στα δικαστήρια και έντονη κοινωνική και πολιτική δράση, ο Θ. Καμπαγιάννης εκπροσωπεί μια γενιά μαχόμενων δικηγόρων που επιδιώκουν να συνδέσουν το δικηγορικό λειτούργημα με τα αιτήματα της κοινωνίας για δικαιοσύνη, δημοκρατία και ισότητα. Μέσω της υποψηφιότητάς του ο ίδιος επιχειρεί να διεκδικήσει έναν Σύλλογο ανεξάρτητο από κυβερνητικές παρεμβάσεις, που θα υπερασπίζεται ενεργά τα συμφέροντα των αυτοαπασχολούμενων και μισθωτών δικηγόρων και θα λειτουργεί ως θεσμικό αντίβαρο απέναντι στις αυθαιρεσίες της εξουσίας.
● Τι είναι αυτό που σας ώθησε να θέσετε υποψηφιότητα για πρόεδρος του ΔΣΑ στις επόμενες εκλογές; Η «Εναλλακτική Παρέμβαση» θέτει ζήτημα «ανατροπής» του υπάρχοντος κατεστημένου στον ΔΣΑ. Πώς ορίζετε αυτή την ανατροπή;
Σίγουρα, τα αποτελέσματα της «Εναλλακτικής» το 2021, με το 10% στην κάλπη των συνδυασμών και το 15% στην κάλπη των υποψήφιων προέδρων, δεν επέτρεπαν δεύτερες σκέψεις για τη συμμετοχή μας. Πολλές συναδέλφισσες και συνάδελφοι που δεν είχαν αντιληφθεί τότε εκείνη τη μικρή «εξέγερση», ιδίως των νέων δικηγόρων που μας δώσανε την πρωτιά στις κάλπες τους, μας βρίσκουν σήμερα και μας λένε ότι θα μας στηρίξουν. Η συμμετοχή, λοιπόν, ήταν μονόδρομος και οι στόχοι είναι πλέον πιο φιλόδοξοι. Σήμερα, είναι ρεαλιστικό το ενδεχόμενο μιας ανατροπής, δηλαδή μιας διευρυμένης παρουσίας του ριζοσπαστικού ρεύματος των μαχόμενων δικηγόρων στο Διοικητικό Συμβούλιο του ΔΣΑ, αλλά και μιας εκπροσώπησης του ρεύματος αυτού στον δεύτερο γύρο για την εκλογή προέδρου.
Είναι προφανές ότι το μέγαρο Μαξίμου επιθυμεί διακαώς να ελέγξει αδιαμεσολάβητα τα θεσμικά όργανα του δικηγορικού σώματος, υπό τον φόβο ενός ογκούμενου κινήματος που απαιτεί δικαιοσύνη αλλά και πλήθους ποινικών υποθέσεων σε βάρος κυβερνητικών στελεχών. Το να αποτύχει αυτή η προσπάθεια και να εκλεγεί στην κεφαλή του Δικηγορικού Συλλόγου της Αθήνας πρόεδρος που δεν θα είναι στο χέρι της κυβέρνησης, αλλά θα λογοδοτεί στους δικηγόρους και στην κοινωνία, θα είναι ανατροπή πρώτου μεγέθους, όχι μόνο συνδικαλιστική αλλά και πολιτική.
● Στο πρόγραμμά σας αναφέρεστε στους νέους δικηγόρους και στις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν. Τι έχετε να τους προτείνετε και σε τι διαφέρει από τους υπόλοιπους υποψήφιους; Ποια είναι η πρότασή σας για τις οικονομικές και ασφαλιστικές συνθήκες των δικηγόρων, τόσο των αυτοαπασχολούμενων όσο και των μισθωτών;
Αντίθετα με την κυρίαρχη αντίληψη που ενισχύεται από την υπερπροβολή λιγοστών μεγαλοδικηγόρων, το δικηγορικό σώμα είναι ταξικά διαστρωματωμένο και η πλειοψηφία αυτοαπασχολούμενων και μισθωτών δυσκολεύεται να βγάλει πέρα τις μηνιαίες υποχρεώσεις. Η Νέα Δημοκρατία έδωσε όρκους πίστης στη «μεσαία τάξη» για να ανέβει στην εξουσία, αλλά η αλήθεια αποδείχτηκε πικρή. Στόχος της κυβέρνησης, με τα φορολογικά τεκμήρια Χατζηδάκη και την αύξηση 40% των ασφαλιστικών εισφορών από το 2019 για συντάξεις 800 ευρώ μικτά, είναι η εξώθηση των αυτοαπασχολούμενων εκτός επαγγέλματος ώστε να ευνοηθεί η συγκέντρωση της δικηγορικής ύλης σε μεγάλες δικηγορικές εταιρείες και γραφεία.
Χέρι χέρι με την εξόντωση των αυτοαπασχολούμενων, πηγαίνει η μισθωτοποίηση με όρους γαλέρας, υπό το πρόσχημα της «συνεργασίας», που υποκρύπτει τη μισθωτή δικηγορία χωρίς δικαιώματα. Από την πλευρά μας, προτείνουμε μια δέσμη μέτρων άμεσης ανακούφισης των αυτοαπασχολούμενων που θέλουμε να κατοχυρωθεί μέσω γενικής συνέλευσης του ΔΣΑ και στη συνέχεια να διεκδικηθεί συλλογικά. Για τη μισθωτή δικηγορία, προτείνουμε τη νομοθέτηση στον Κώδικα Δικηγόρων όλων των προστατευτικών προβλέψεων του εργατικού δικαίου πριν από την κατεδάφισή του. Ομως και πριν από την αλλαγή του Κώδικα Δικηγόρων, ο ΔΣΑ μπορεί να λειτουργήσει προστατευτικά για τα μέλη του που εργάζονται για λογαριασμό τρίτων και πειθαρχικά για τους εργοδότες, κάτι που οι προηγούμενες διοικήσεις αρνήθηκαν να κάνουν. Το λέμε και το εννοούμε: οι μέρες της αρρύθμιστης δικηγορικής γαλέρας και της ατομικής διαπραγμάτευσης στον κλάδο είναι μετρημένες!
● Ποια πρέπει να είναι η σχέση του ΔΣΑ με την κυβέρνηση και με το νομοθετικό σώμα όταν προτείνονται νομοσχέδια που επηρεάζουν το δικηγορικό λειτούργημα ή τα δικαιώματα των πολιτών; Πώς θα διασφαλίσετε ότι ο σύλλογος δεν θα λειτουργεί ως απλός διακομιστής, αλλά ως κρίσιμος συνομιλητής;
Ο Δικηγορικός Σύλλογος Αθηνών, ως ο μεγαλύτερος επιστημονικός σύλλογος της χώρας και ως νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου, έχει θεσμικά κατοχυρωμένο ρόλο στη νομοπαρασκευαστική διαδικασία. Το θέμα είναι από ποια σκοπιά θα υπηρετήσει αυτόν τον ρόλο. Για μας, η υπεράσπιση των συμφερόντων των δικηγόρων, τόσο της Αθήνας όσο και όλης της Ελλάδας μέσω της Ολομέλειας των Προέδρων, περνάει μέσα από την υπεράσπιση των συμφερόντων της εργαζόμενης πλειοψηφίας, μέσα σ’ αυτήν και των πιο ευάλωτων κομματιών της, όπως οι γυναίκες, οι πρόσφυγες, η ΛΟΑΤΚΙ κοινότητα, τα άτομα με αναπηρία.
Ιδιαίτερα στη σημερινή συγκυρία, κατά την οποία η κυβέρνηση Μητσοτάκη έχει πάρει χαρακτηριστικά καθεστώτος που συνδυάζει την περιστολή των δημοκρατικών δικαιωμάτων με μια ακραία πολιτική συγκέντρωσης του πλούτου στα χέρια λίγων, ο ΔΣΑ μπορεί να αναδειχθεί σε εκείνο το θεσμικό αντίβαρο που λείπει απέναντι σε μια αχόρταγη εκτελεστική εξουσία, δυστυχώς χωρίς στιβαρή αντιπολίτευση. Απέναντι στις στρατηγικές της προσκόλλησης στο κράτος ή της τυφλής εμπιστοσύνης στην αγορά, προτείνουμε στο δικηγορικό σώμα τη στρατηγική της κοινωνίας. Αυτό σημαίνει να ανεβάσουμε την ένταση της κριτικής μας προς την εκτελεστική εξουσία. Σημαίνει να υπερασπιστούμε τα δημόσια αγαθά που ξεπουλιούνται με την ιδιωτικοποίηση της παιδείας, της υγείας, των δημόσιων χώρων, του περιβάλλοντος. Σημαίνει να συγκρουστούμε με πολιτικές που στοχοποιούν τους δικηγόρους και επιδιώκουν να μας εκδιώξουν από το επάγγελμα, με φορολογικά τεκμήρια, δυσβάστακτες ασφαλιστικές εισφορές, εξεταστικά φίλτρα κ.ο.κ.
Σημαίνει όμως και να αρνηθούμε τον πειρασμό μιας «δικηγορικής ύλης» που θα μας στρέψει κατά της κοινωνίας, απονέμοντάς μας τον ρόλο αυτού που θα ξεσπιτώνει κόσμο από τα σπίτια του ή θα εκκινεί αναγκαστική εκτέλεση της πρώτης κατοικίας. Την εργασία και την αξιοπρέπειά μας θα τις διασφαλίσουμε υπερασπιζόμενοι την κοινωνία, που αδυνατεί να έχει πρόσβαση στο σύστημα απόδοσης δικαιοσύνης και περιμένει από εμάς να τη συνδράμουμε.
● Πώς αξιολογείτε σήμερα τον βαθμό ανεξαρτησίας της Δικαιοσύνης στην Ελλάδα; Στις ευρωπαϊκές μετρήσεις η χώρα μας βρίσκεται πολύ χαμηλά. Ενας δικηγόρος μπορεί να συμβάλει στην εφαρμογή του κράτους δικαίου; Και αν ναι, πώς;
Η αίσθηση ότι η δικαστική εξουσία λειτουργεί νομιμοποιητικά και όχι αντιπαραθετικά προς τις υπερβάσεις της εκτελεστικής εξουσίας είναι σήμερα παγιωμένη στην κοινή γνώμη. Από πλευράς μας, εδώ και χρόνια προειδοποιούσαμε ότι ο δρόμος αυτός είναι καταστροφικός. Το λέγαμε στις υποκλοπές, όταν η Εισαγγελία του Αρείου Πάγου μετέτρεψε ένα τεράστιο σκάνδαλο παρακολουθήσεων δημοσιογράφων, υπουργών, αρχηγών κομμάτων, στρατηγών κ.ο.κ, με υψηλή επιστασία του μεγάρου Μαξίμου, σε πλημμέλημα τεσσάρων ιδιωτών. Το λέγαμε στις μεγάλες υποθέσεις του λευκού κολάρου όπου κανείς δεν κάθισε στο εδώλιο. Το λέγαμε στις υποθέσεις αστυνομικής βίας, αλλά και απέναντι στο ιδιότυπο καθεστώς ανομίας στα σύνορα με τις παράνομες επαναπροωθήσεις και τους μαζικούς πνιγμούς προσφύγων και μεταναστών με ευθύνη του Λιμενικού και του Frontex και αποκορύφωμα το έγκλημα της Πύλου – εγκλήματα χωρίς, φυσικά, καμία τιμωρία.
Οταν, λοιπόν, ήρθαν τα Τέμπη και ακόμα πιο πρόσφατα ο ΟΠΕΚΕΠΕ, η Δικαιοσύνη –όπως συνήθως καταχρηστικά αποκαλούμε τη δικαστική εξουσία– είχε χάσει ήδη κάθε νομιμοποίηση. Αν σήμερα, με ευθύνη της ανώτατης ιεραρχίας της δικαστικής εξουσίας, δεν αποδοθεί δικαιοσύνη σε αυτές τις εμβληματικές υποθέσεις, που πάει να πει μεγαλόσχημοι κρατικοί αξιωματούχοι και εταιρικά στελέχη να λογοδοτήσουν, το σύστημα απόδοσης δικαιοσύνης έχει ξοφλήσει. Σ’ αυτές τις συνθήκες, ο ρόλος του δικηγόρου δεν είναι να μυστικοποιεί και να θωρακίζει το ιερατείο της εξουσίας, αλλά να υπερασπίζεται δικαιώματα και ελευθερίες για λογαριασμό και στο πλευρό της κοινωνίας. Και, αν και δεν θέλουμε να υποτιμήσουμε υπαρκτές διεργασίες στο εσωτερικό του δικαστικού σώματος, που δεν είναι μονολιθικό, ο ρόλος των δικηγόρων είναι αναντικατάστατος.
● Εχετε αναλάβει ρόλο σε μείζονες υποθέσεις (π.χ. πολιτική αγωγή στη δίκη της Χρυσής Αυγής). Πώς βλέπετε τη σχέση μεταξύ δικηγορίας, δικαστικής απόφασης και κοινωνικής εμπιστοσύνης; Πόσο σημαντικό ρόλο παίζει η δικηγορία στο να ανακτηθεί η κλονισμένη εμπιστοσύνη του πολίτη στους θεσμούς;
Η παράσταση πολιτικής αγωγής στη δίκη της Χρυσής Αυγής, εκπροσωπώντας τους Αιγύπτιους αλιεργάτες, ήταν για μένα ένα πολύτιμο μάθημα εφαρμοσμένης δικαιοσύνης, που απαντάει στο ερώτημά σας. Μια ναζιστική οργάνωση με δυνατές πλάτες στους κρατικούς μηχανισμούς και το πολιτικό σύστημα εγκληματούσε ατιμώρητη, μέχρι την αντιφασιστική έκρηξη που ακολούθησε τη δολοφονία του Παύλου Φύσσα τον Σεπτέμβριο του 2013. Η εκκίνηση της ποινικής δίωξης ήταν γέννημα της κοινωνικής κινητοποίησης.
Η συντριπτική αποδεικτική διαδικασία που ακολούθησε εντός της δικαστικής αίθουσας και το ξεσκέπασμα του ναζιστικού και εγκληματικού χαρακτήρα της οργάνωσης βοήθησε στην πολιτική απονομιμοποίησή της, που τελικά επισφραγίστηκε με την ποινική καταδίκη. Η θεσμική αντιμετώπιση των εγκληματικών πράξεων σε μια απολύτως αδιάβλητη δίκη που ούτε οι χρυσαυγίτες τόλμησαν να αμφισβητήσουν συμβάδισε με την κινηματική εγρήγορση του αντιφασιστικού κινήματος που εκφράστηκε και στη μεγάλη συγκέντρωση της 7ης Οκτωβρίου 2020 έξω από το Εφετείο. Ηταν ένα μάθημα για το τι μπορεί να πετύχει η υπερασπιστική δικηγορία όταν αξιοποιεί τις θεσμικές διόδους χωρίς ανεπίγνωστες δηλώσεις «πίστης στη Δικαιοσύνη».
Τις επόμενες βδομάδες θα υπερασπιστούμε αυτή την ιστορική απόφαση στο Εφετείο της δίκης της Χρυσής Αυγής που σύντομα ολοκληρώνεται με τις αγορεύσεις και την έκδοση τελεσίδικης απόφασης. Πολλοί νέοι και νέες συνάδελφοι με πλησιάζουν και μου λένε ότι επέλεξαν τη Νομική Σχολή παρακολουθώντας αυτή τη δίκη. Αυτή ήταν η δική μας συμβολή στην αποκατάσταση της εμπιστοσύνης στους δημοκρατικούς θεσμούς. Αν όμως οι θεσμοί δεν επιτελούν τον ρόλο που τους αντιστοιχεί, ένας μόνο δρόμος υπάρχει: η αλλαγή τους.
Φωτογραφία: Marios Lolos.
